Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Ποια «φούσκα» στην τεχνητή νοημοσύνη; Το πραγματικό όριο ίσως το θέτει η ενέργεια

Ποια «φούσκα» στην τεχνητή νοημοσύνη; Το πραγματικό όριο ίσως το θέτει η ενέργεια

Των Στέργιου Ζαχαράκη και Άγγελου Γκανούτα-Λεβέντη

Ζητήστε από ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης να σας προτείνει ένα εστιατόριο και θα σας δώσει μια απάντηση. Ζητήστε του, όμως, να μελετήσει μια αγορά, να συγκρίνει προμηθευτές, να αναλύσει εκατοντάδες έγγραφα και να συντάξει ένα επιχειρηματικό σχέδιο, και το έργο του γίνεται πολύ πιο σύνθετο. Και τα δύο αιτήματα ξεκινούν με ένα απλό μήνυμα. Πίσω από την οθόνη, ωστόσο, απαιτούν εντελώς διαφορετική υπολογιστική προσπάθεια και, τελικά, επιβαρύνουν με πολύ διαφορετικό τρόπο τις φυσικές υποδομές.

Αυτή η διάκριση συχνά χάνεται στη συζήτηση περί «φούσκας» στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Στην πραγματικότητα, τίθενται τρία διαφορετικά ερωτήματα. Πρώτον, θα συνεχίσουν πολίτες και επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο την ΤΝ; Δεύτερον, θα μεταφραστεί αυτή η ανάπτυξη σε μεγαλύτερη ζήτηση για υπολογιστικές υποδομές, κέντρα δεδομένων και ηλεκτρική ενέργεια; Και τρίτον, είναι εύλογες οι τιμές που καταβάλλουν σήμερα οι επενδυτές για τα κέρδη που ενδέχεται να αποφέρουν αύριο οι εταιρείες ΤΝ και οι πάροχοι υποδομών;

Τα ερωτήματα αυτά συνδέονται, αλλά δεν ταυτίζονται. Μια τεχνολογία μπορεί να μεταμορφώσει την οικονομία, ενώ ορισμένες επενδύσεις που γίνονται στο όνομά της αποδεικνύονται υπερβολικά αισιόδοξες. Αντίστοιχα, η υποχώρηση των αποτιμήσεων δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι εξαφανίζεται η πραγματική ζήτηση για υπολογιστική ισχύ, ηλεκτρική ενέργεια και ψηφιακές υποδομές. Τα στοιχεία από τις αγορές ενέργειας αναδεικνύουν ολοένα πιο καθαρά αυτή ακριβώς τη διάκριση.

Η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί ολοένα περισσότερη υπολογιστική ισχύ

Ο πρώτος παράγοντας είναι σχετικά απλός: ζητάμε από την ΤΝ να κάνει περισσότερα. Ο κλάδος μετακινείται από τις απλές ερωταποκρίσεις προς συστήματα που ερευνούν, συλλογίζονται, αναλύουν δεδομένα και ολοκληρώνουν εργασίες πολλών διαδοχικών βημάτων.

Η Anthropic έχει αναφέρει ότι οι πράκτορες ΤΝ (AI agents) χρησιμοποιούν συνήθως περίπου τετραπλάσιο αριθμό tokens από μια συνηθισμένη συνομιλία, ενώ συστήματα με πολλαπλούς πράκτορες μπορούν να καταναλώνουν περίπου δεκαπενταπλάσιο αριθμό. Τα tokens είναι οι επιμέρους μονάδες πληροφορίας που επεξεργάζονται τα μοντέλα. Δεν αποτελούν άμεσο μέτρο κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς οι ενεργειακές απαιτήσεις εξαρτώνται επίσης από τον εξοπλισμό, την αρχιτεκτονική του μοντέλου, τον βαθμό αξιοποίησης, την ψύξη και το πού πραγματοποιείται η εκτέλεση των υπολογισμών (inference).

Παρ’ όλα αυτά, οι αριθμοί φανερώνουν μια ουσιαστική αλλαγή: μεταβάλλεται η ίδια η μονάδα μέτρησης της ζήτησης για ΤΝ. Το μέλλον της δεν θα είναι απλώς εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι που κάνουν περισσότερες ερωτήσεις. Θα είναι, όλο και περισσότερο, λογισμικό που εκτελεί για λογαριασμό τους μακρύτερες και πιο σύνθετες ακολουθίες εργασιών. Και αυτό έχει άμεσες συνέπειες για τις υποδομές.

Η τεχνητή νοημοσύνη φθάνει σε ολοένα περισσότερους ανθρώπους

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η διάδοση της τεχνολογίας. Σύμφωνα με την AARP, η χρήση ΤΝ μεταξύ των Αμερικανών ηλικίας 50 ετών και άνω αυξήθηκε από 18% το 2024 σε 30% το 2025. Η δυνατότητα διατύπωσης ερωτήσεων σε φυσική γλώσσα μπορεί να κάνει τις ψηφιακές πληροφορίες και υπηρεσίες πιο προσιτές σε ανθρώπους που δυσκολεύονταν με τους συμβατικούς ιστότοπους, τις μηχανές αναζήτησης ή τις εφαρμογές λογισμικού.

Η πρόσβαση μέσω κινητού τηλεφώνου δημιουργεί μια επιπλέον ευκαιρία. Στην έκθεσή της για την Αφρική το 2025, η GSMA κατέγραψε 416 εκατομμύρια χρήστες κινητού διαδικτύου. Όταν η ΤΝ είναι προσβάσιμη από ένα smartphone, η κατοχή προσωπικού υπολογιστή παύει να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρήση εξελιγμένων υπολογιστικών υπηρεσιών. Το κόστος, η συνδεσιμότητα, οι ψηφιακές δεξιότητες και η υποστήριξη τοπικών γλωσσών εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδια. Ωστόσο, ο δυνητικός αριθμός χρηστών είναι τεράστιος.

Και η χρήση από τους καταναλωτές είναι μόνο μία πλευρά της ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις ενσωματώνουν την ΤΝ στην εξυπηρέτηση πελατών, στην ανάπτυξη λογισμικού, στην τεχνική υποστήριξη, στις πωλήσεις, στη διοίκηση, στη χρηματοοικονομική ανάλυση και σε πολλές ακόμη λειτουργίες.

Ορισμένες από αυτές τις δραστηριότητες εκτελούνταν παραδοσιακά από μεγάλες ομάδες προσωπικού, συχνά εγκατεστημένες σε χώρες με χαμηλότερο εργατικό κόστος. Δεν χρειάζεται να καταργηθούν ολόκληρα κέντρα παροχής υπηρεσιών για να αποκτήσει σημασία αυτή η μετάβαση. Η αυτοματοποίηση ακόμη και ενός μικρού μέρους από εκατομμύρια επαναλαμβανόμενες συναλλαγές μπορεί να δημιουργήσει σημαντική, διαρκή ζήτηση για υπολογιστικούς πόρους. Έτσι, η ΤΝ μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι λιγότερο ορατό, αλλά πολύ σημαντικότερο από ένα chatbot: σε ένα ακόμη επίπεδο της καθημερινής επιχειρησιακής υποδομής.

Το παράδοξο της αποδοτικότητας

Υπάρχει, βεβαίως, ένα προφανές αντεπιχείρημα. Τα μοντέλα ΤΝ γίνονται αποδοτικότερα. Η DeepSeek έδειξε ότι είναι εφικτές ανταγωνιστικές επιδόσεις με λιγότερους υπολογιστικούς πόρους. Η απόδοση των μικροεπεξεργαστών συνεχίζει να βελτιώνεται, οι αρχιτεκτονικές των μοντέλων εξελίσσονται και οι διαχειριστές κέντρων δεδομένων επιδιώκουν αποτελεσματικότερη ψύξη και υψηλότερη αξιοποίηση του εξοπλισμού.

Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, να χρειάζεται λιγότερο ρεύμα; Ίσως για κάθε μεμονωμένη εργασία. Όχι όμως κατ’ ανάγκην συνολικά. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που θυμίζει το «φαινόμενο αναπήδησης» της ζήτησης (rebound effect), το οποίο συνδέεται ιστορικά με το παράδοξο του Jevons: όταν μια υπηρεσία γίνεται αποδοτικότερη και επομένως φθηνότερη, οι άνθρωποι συχνά τη χρησιμοποιούν περισσότερο.

Αν το κόστος εκτέλεσης μιας εργασίας μέσω ΤΝ μειωθεί δραστικά, οι επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν την τεχνολογία σε χιλιάδες περιπτώσεις όπου προηγουμένως δεν θα ήταν οικονομικά συμφέρουσα.

Ένα μοντέλο που χρειάζεται τη μισή υπολογιστική ισχύ δεν μειώνει τις συνολικές ανάγκες, εάν το χαμηλότερο κόστος οδηγήσει σε δεκαπλάσιο αριθμό εργασιών. Για τον ενεργειακό κλάδο, συνεπώς, η αποδοτικότητα των μοντέλων είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Η άλλη είναι η ελαστικότητα της ζήτησης.

Ακολουθήστε την ηλεκτρική ενέργεια

Σε αυτό το σημείο η συζήτηση μεταφέρεται από την αγορά τεχνολογίας στην αγορά ενέργειας. Οι προβλέψεις για τη μελλοντική κατανάλωση ηλεκτρισμού από τα κέντρα δεδομένων διαφέρουν σημαντικά, εν μέρει επειδή οι οργανισμοί χρησιμοποιούν διαφορετικούς ορισμούς και παραδοχές για τη διάδοση της ΤΝ.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προέβλεψε ότι η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από κέντρα δεδομένων θα προσεγγίσει τις 945 TWh έως το 2030, υπερδιπλάσια από το επίπεδο της περιόδου αναφοράς. Εκτίμησε επίσης ότι τα κέντρα δεδομένων θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 20% της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στις ανεπτυγμένες οικονομίες έως το τέλος της δεκαετίας.

Πιο πρόσφατη έρευνα της S&P Global Energy περιγράφει ακόμη ταχύτερη πορεία, με ετήσια αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από κέντρα δεδομένων της τάξης του 21% κατά την περίοδο 2026–2030 και ενδεχόμενη κατανάλωση περίπου 1.950 TWh το 2030. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο προβλέψεις έχει σημασία: υπενθυμίζει ότι κανένας μακροπρόθεσμος αριθμός δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως βεβαιότητα.

Η κατεύθυνση, ωστόσο, είναι πολύ λιγότερο αμφίβολη. Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τα κέντρα δεδομένων αυξάνεται γρήγορα και η ενέργεια που απαιτεί η ΤΝ αποκτά ολοένα μεγαλύτερη οικονομική βαρύτητα. Το ορθό συμπέρασμα δεν είναι, επομένως, ότι το 2030 θα καταναλωθούν οπωσδήποτε 1.950 TWh. Είναι ότι το εύρος των εύλογων σεναρίων είναι ήδη αρκετά μεγάλο ώστε να επηρεάζει τον σχεδιασμό του ηλεκτρικού συστήματος σήμερα. Οι ενεργειακές υποδομές δεν μπορούν να κατασκευαστούν από τη μια μέρα στην άλλη, όταν η ζήτηση εμφανιστεί.

Η Ευρώπη έχει έναν επιπλέον λόγο να επενδύσει

Για την Ευρώπη υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας, πέρα από την ίδια την ανάπτυξη της ΤΝ: η ψηφιακή κυριαρχία. Κυβερνήσεις και επιχειρήσεις επιδιώκουν μεγαλύτερο έλεγχο στα ευαίσθητα δεδομένα και στα ψηφιακά συστήματα από τα οποία εξαρτώνται οι οικονομίες τους. Θέλουν να γνωρίζουν ποιος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στις πληροφορίες, ποιο νομικό πλαίσιο τις διέπει και κατά πόσον οι στρατηγικής σημασίας υπηρεσίες θα παραμείνουν διαθέσιμες σε περίπτωση γεωπολιτικής ή φυσικής διαταραχής.

Το σχέδιο δράσης «AI Continent Action Plan» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 περιλάμβανε τη φιλοδοξία τουλάχιστον τριπλασιασμού της δυναμικότητας των κέντρων δεδομένων στην ΕΕ μέσα σε πέντε έως επτά χρόνια. Το Ηνωμένο Βασίλειο, από την πλευρά του, ενέταξε τα κέντρα δεδομένων στις κρίσιμες εθνικές υποδομές τον Σεπτέμβριο του 2024. Οι συνέπειες για τον τομέα της ενέργειας είναι σημαντικές.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της 451 Research της S&P Global, η συνολική ηλεκτρική ισχύς που παρεχόταν από τα δίκτυα κοινής ωφέλειας προς τα ευρωπαϊκά κέντρα δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των αναγκών ψύξης, ανερχόταν σε περίπου 27 GW το 2025 και θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 30 GW το 2026. Έως το 2030, η ζήτηση θα μπορούσε να φθάσει περίπου τα 52,7 GW, σχεδόν διπλάσια από το επίπεδο του 2025, με σύνθετο ετήσιο ρυθμό αύξησης άνω του 14% στο δεύτερο μισό της δεκαετίας.

Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι ότι η πρόβλεψη των 52,7 GW αποτελεί αναθεώρηση προς τα πάνω από προηγούμενη εκτίμηση 45,6 GW. Η αναθεώρηση αυτή είναι σχεδόν εξίσου ενδιαφέρουσα με το απόλυτο μέγεθος: αποτυπώνει πόσο γρήγορα αλλάζουν οι προσδοκίες για τη ζήτηση ηλεκτρικής ισχύος.

Όμως τα GW και οι TWh δεν μετρούν το ίδιο πράγμα

Η διάκριση είναι κρίσιμη για την ερμηνεία των προβλέψεων. Τα γιγαβάτ (GW) μετρούν την ισχύ που ζητείται ή το μέγεθος μιας ηλεκτρικής σύνδεσης σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Οι τεραβατώρες (TWh) μετρούν την ενέργεια που καταναλώνεται στη διάρκεια του χρόνου. Ένα κέντρο δεδομένων με σύνδεση ισχύος 1 GW δεν θα καταναλώνει απαραίτητα 8,76 TWh κάθε χρόνο. Η πραγματική κατανάλωση εξαρτάται από τον βαθμό αξιοποίησης, τον τρόπο λειτουργίας, την απόδοση, τη συντήρηση και άλλους παράγοντες.

Για τα ηλεκτρικά συστήματα, ωστόσο, και τα δύο μεγέθη είναι κρίσιμα. Η παραγωγή πρέπει να εξασφαλίζει επαρκή ενέργεια στη διάρκεια του έτους, ενώ τα δίκτυα και οι αξιόπιστες μονάδες παραγωγής πρέπει ταυτόχρονα να μπορούν να καλύπτουν πολύ υψηλά φορτία όποτε τα κέντρα δεδομένων τα χρειάζονται.

Έτσι εξηγείται γιατί το πρόβλημα της Ευρώπης ενδέχεται να μην είναι πλέον τόσο η εύρεση πελατών για την ηλεκτρική ενέργεια, όσο η δυνατότητα σύνδεσης μεγάλων νέων καταναλωτών με την κατάλληλη παροχή, στο κατάλληλο σημείο.

Το επόμενο σημείο συμφόρησης της ΤΝ ίσως είναι το ηλεκτρικό δίκτυο

Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται από τον ENTSO-E, η Ευρώπη διαθέτει ήδη περισσότερα από 10.500 κέντρα δεδομένων με υπολογιστική ισχύ τουλάχιστον 50 kW, συνολικής υπολογιστικής δυναμικότητας περίπου 12,7 GW, εκ των οποίων περίπου 9,9 GW βρίσκονται στις 27 χώρες της ΕΕ. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από τα ευρωπαϊκά κέντρα δεδομένων θα μπορούσε να αυξηθεί πάνω από 50% μεταξύ 2025 και 2030, φθάνοντας τουλάχιστον τις 134 TWh ετησίως.

Πρόκειται για μια πρόκληση σχεδιασμού διαφορετική από τη σταδιακή, προβλέψιμη αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας του παρελθόντος. Τα πολύ μεγάλα κέντρα δεδομένων συγκεντρώνουν τεράστια φορτία σε συγκεκριμένα σημεία. Μπορεί να απαιτούν εκατοντάδες μεγαβάτ σε μία μόνο τοποθεσία και ταυτόχρονα να αξιώνουν εξαιρετικά υψηλή αξιοπιστία.

Οι δυσκολίες γίνονται ολοένα πιο εμφανείς στις ευρωπαϊκές λίστες αναμονής για σύνδεση με το δίκτυο. Στη Δανία, για παράδειγμα, τα αιτήματα σύνδεσης έφθασαν περίπου τα 60 GW, έναντι μέγιστης εθνικής ζήτησης ηλεκτρικής ισχύος περίπου 7 GW. Στη Σουηδία έχουν καταγραφεί εκκρεμή αιτήματα 7 GW, με κύριο μοχλό μεγάλους παρόχους υπολογιστικών υποδομών (hyperscalers) που επενδύουν στην ΤΝ.

Αυτά τα εντυπωσιακά μεγέθη περιέχουν όμως και μια προειδοποίηση. Μια αίτηση σύνδεσης δεν ισοδυναμεί με ένα κέντρο δεδομένων σε λειτουργία. Ορισμένες αιτήσεις μπορεί να είναι διπλές, κερδοσκοπικές, να καθυστερήσουν ή να ακυρωθούν.

Η Ευρώπη χρειάζεται, συνεπώς, καλύτερους μηχανισμούς για να διακρίνει τα ώριμα επενδυτικά σχέδια από εκείνα που απλώς δεσμεύουν μελλοντική δυναμικότητα του δικτύου. Οικονομικές δεσμεύσεις, σαφή ορόσημα υλοποίησης και ρήτρες «χρησιμοποίησέ το ή χάσ’ το» (use it or lose it) μπορούν να εμποδίσουν τα αμιγώς κερδοσκοπικά αιτήματα να παραμερίζουν βιώσιμες επενδύσεις. Με άλλα λόγια, η επανάσταση της ΤΝ δεν δημιουργεί μόνο πρόκληση παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και μια ολοένα σημαντικότερη πρόκληση κατανομής της διαθέσιμης ισχύος του δικτύου.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας λύνουν μόνο μέρος του προβλήματος

Μια άλλη παρανόηση είναι ότι η πρόκληση μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς με την εγκατάσταση αρκετής νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ). Η Ευρώπη αναμφίβολα χρειάζεται περισσότερη παραγωγή από ΑΠΕ και τα κέντρα δεδομένων μπορούν να αποτελέσουν ισχυρούς αγοραστές για νέα έργα καθαρής ενέργειας. Όμως η ετήσια παραγωγή από ΑΠΕ και η εγγυημένη ηλεκτρική τροφοδοσία όλο το εικοσιτετράωρο είναι δύο διαφορετικά προϊόντα.

Ένα τεράστιο κέντρο δεδομένων δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο όταν φυσάει ή όταν έχει ήλιο. Χρειάζεται εξαιρετικά αξιόπιστη ηλεκτροδότηση κάθε ώρα, κάθε ημέρα. Ανάλυση της S&P Global επισημαίνει ότι για να καλυφθεί αυτό το συνεχές φορτίο αποκλειστικά με φωτοβολταϊκά και μπαταρίες θα απαιτούνταν σημαντική υπερδιαστασιολόγηση τόσο της παραγωγής όσο και της αποθήκευσης. Η πρακτική λύση, επομένως, θα διαφέρει από αγορά σε αγορά.

Οι ΑΠΕ θα διαδραματίσουν θεμελιώδη ρόλο. Το ίδιο όμως ισχύει για τα δίκτυα, τις διασυνδέσεις, τις μπαταρίες, την ευελιξία της ζήτησης και την ελεγχόμενη, αξιόπιστη παραγωγή. Ανάλογα με το ηλεκτρικό σύστημα, αυτή μπορεί να περιλαμβάνει υδροηλεκτρικά, πυρηνική ενέργεια και, στη διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης, ευέλικτες μονάδες φυσικού αερίου.

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η πολιτική για την ΤΝ και η ενεργειακή πολιτική δεν μπορούν πλέον να σχεδιάζονται χωριστά. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κέντρων δεδομένων την επόμενη δεκαετία δεν θα αφορά μόνο την εξασφάλιση γης και οπτικών ινών. Θα αφορά, ολοένα περισσότερο, τη δυνατότητα εξασφάλισης ηλεκτρικής ισχύος που μπορεί πράγματι να διατεθεί με αξιοπιστία.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη;

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η Ελλάδα βρίσκεται στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Ο αναπτυσσόμενος τομέας των ΑΠΕ και η ενίσχυση των περιφερειακών ηλεκτρικών διασυνδέσεων μπορούν δυνητικά να εδραιώσουν τον ρόλο της ως ενεργειακής και ψηφιακής πύλης. Άλλο, όμως, να αναγνωρίζεις μια ευκαιρία και άλλο να την αξιοποιείς.

Οι μεγάλοι επενδυτές σε κέντρα δεδομένων δεν εξετάζουν τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος μεμονωμένα. Αξιολογούν κατά πόσον επαρκής ισχύς σύνδεσης μπορεί πράγματι να διατεθεί εγκαίρως. Εξετάζουν την ανθεκτικότητα των δικτύων μεταφοράς, τις οπτικές ίνες, τη διαθεσιμότητα γης, τις αδειοδοτήσεις, τις ανάγκες ψύξης, τις υψηλές θερινές θερμοκρασίες και τη δυνατότητα πρόσβασης σε ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα όλο το εικοσιτετράωρο.

Το κεντρικό ερώτημα για την Ελλάδα, επομένως, δεν θα πρέπει να είναι απλώς «Μπορούμε να παράγουμε φθηνή πράσινη ηλεκτρική ενέργεια;». Θα πρέπει να είναι: «Μπορούμε να συνδυάσουμε ηλεκτρική ενέργεια, διαθέσιμη ισχύ δικτύου, τηλεπικοινωνίες, γη και αποτελεσματικές αδειοδοτήσεις σε μια διεθνώς ανταγωνιστική πρόταση ψηφιακών υποδομών;». Αυτό απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Απαιτεί επίσης προσοχή από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ώστε να μη γιορτάζουν τα ανακοινωθέντα μεγαβάτ σαν να επρόκειτο για ολοκληρωμένες επενδύσεις.

Τα έργα κέντρων δεδομένων πρέπει να αξιολογούνται με βάση το βάθος των κεφαλαιακών δεσμεύσεων, την ετοιμότητα σύνδεσης, τη συμβολή τους στις ψηφιακές και ενεργειακές υποδομές, τις θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες που δημιουργούν, την ενδεχόμενη ευελιξία της ζήτησης και την ικανότητά τους να στηρίζουν επενδύσεις σε πρόσθετη καθαρή παραγωγή.

Αν η Ελλάδα κινηθεί σωστά, μπορεί να δημιουργηθεί ένας ενάρετος κύκλος ανάμεσα στις ψηφιακές υποδομές και την ενεργειακή μετάβαση. Αν όχι, υπάρχει ο κίνδυνος να δεσμευτεί πολύτιμος ηλεκτρικός χώρος για έργα που δεν θα υλοποιηθούν ποτέ.

Τελικά, πού βρίσκεται η «φούσκα»;

Επιστρέφουμε, έτσι, στο αρχικό ερώτημα. Είναι πιθανό να υπάρχει υπερβολική αισιοδοξία σε τμήματα της επενδυτικής αγοράς ΤΝ. Τα στοιχεία της Carta για το 2025 έδειξαν ότι οι διάμεσες αποτιμήσεις νεοφυών επιχειρήσεων ΤΝ ήταν περίπου 38% υψηλότερες από εκείνες εταιρειών εκτός ΤΝ στον γύρο χρηματοδότησης Series A. Στο στάδιο Series E και μετά, η διαφορά έφθανε το 193%.

Αυτές οι διαφορές δείχνουν τι προσδοκούν οι επενδυτές, όχι τι θα κερδίσουν τελικά οι επιχειρήσεις. Οι πελάτες μπορεί να μην είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν τις τιμές που απαιτούνται για να δικαιολογηθούν οι σημερινές αποτιμήσεις. Τα μοντέλα ανοικτού κώδικα ή χαμηλότερου κόστους μπορεί να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους. Ανταγωνιστές μπορούν να προσφέρουν αντίστοιχες υπηρεσίες φθηνότερα. Και τα οφέλη παραγωγικότητας που υπόσχεται η ΤΝ μπορεί να αργήσουν περισσότερο από όσο αναμένεται να αποτυπωθούν στα εταιρικά κέρδη.

Μια χρήσιμη τεχνολογία με μετασχηματιστικό χαρακτήρα μπορεί, παρ’ όλα αυτά, να γεννήσει υπερτιμημένες εταιρείες. Η ιστορία έχει πολλά τέτοια παραδείγματα. Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να χρησιμοποιούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια τον όρο «φούσκα της ΤΝ». Πίσω του κρύβονται τουλάχιστον τρεις διαφορετικές αγορές: η αγορά υπηρεσιών ΤΝ· η αγορά υπολογιστικών υποδομών, κέντρων δεδομένων και ηλεκτρικής ενέργειας· και η χρηματοοικονομική αγορά, η οποία αποτιμά τις εταιρείες που επιδιώκουν να καρπωθούν τα μελλοντικά κέρδη.

Αυτές οι αγορές δεν είναι απαραίτητο να κινούνται παράλληλα. Οι εταιρείες ΤΝ μπορεί να είναι υπερτιμημένες, ενώ η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας συνεχίζει να αυξάνεται. Έργα κέντρων δεδομένων μπορεί να ακυρώνονται, ενώ ο συνολικός όγκος υπολογιστικών εργασιών μεγαλώνει. Οι αλγόριθμοι μπορεί να γίνονται πολύ αποδοτικότεροι, ενώ η συνολική κατανάλωση ρεύματος να συνεχίζει να αυξάνεται, επειδή η ΤΝ γίνεται φθηνότερη και χρησιμοποιείται ευρύτερα.

Το πραγματικό επενδυτικό ερώτημα

Η Ευρώπη πρέπει, επομένως, να αποφύγει δύο συμμετρικά λάθη. Το πρώτο είναι να θεωρήσει ότι οι υψηλές αποτιμήσεις των εταιρειών τεχνολογίας αποδεικνύουν πως και η υποκείμενη ζήτηση για υποδομές είναι πλασματική. Το δεύτερο είναι να υποθέσει ότι η ισχυρή πραγματική ζήτηση καθιστά οικονομικά βιώσιμη κάθε εταιρεία ΤΝ, κάθε πρόταση για κέντρο δεδομένων ή κάθε ενεργειακή επένδυση. Κανένα από τα δύο συμπεράσματα δεν προκύπτει αυτομάτως.

Το τεράστιο εύρος μεταξύ των ανταγωνιστικών προβλέψεων για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των κέντρων δεδομένων το 2030 καταδεικνύει πόση αβεβαιότητα εξακολουθεί να υπάρχει. Ακόμη όμως και το πιο συντηρητικό σενάριο προϋποθέτει σημαντική ανάπτυξη και συνεπάγεται αυξανόμενη πίεση στα ηλεκτρικά συστήματα.

Η ενδεδειγμένη απάντηση δεν είναι ούτε η άκριτη αισιοδοξία ούτε η απόρριψη του φαινομένου. Είναι οι πειθαρχημένες επενδύσεις. Η Ευρώπη χρειάζεται αξιόπιστες διαδικασίες σύνδεσης με το δίκτυο, ταχύτερες επενδύσεις σε δίκτυα, περισσότερες διασυνδέσεις, μεγαλύτερη παραγωγή καθαρής ενέργειας, επαρκή ελεγχόμενη και ευέλικτη ισχύ, σωστά σχεδιασμένη αποθήκευση και κανόνες αγοράς που θα ενθαρρύνουν τα κέντρα δεδομένων να συμβάλλουν στην ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος, αντί απλώς να καταναλώνουν ενέργεια από αυτό.

Χρειάζεται επίσης πολύ στενότερος συντονισμός ανάμεσα στην ενεργειακή και την ψηφιακή πολιτική. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να επιδιώκουν ταυτόχρονα ταχεία ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων, εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας, διάδοση των ηλεκτρικών οχημάτων και απανθρακοποίηση της θέρμανσης χωρίς να εξετάζουν τις συνδυασμένες συνέπειές τους για την παραγωγή και τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Για την Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αυτή είναι μια ευκαιρία να σχεδιάσουν με το βλέμμα στο μέλλον, αντί να αντιγράψουν απλώς τα μοντέλα υποδομών των ήδη εδραιωμένων ευρωπαϊκών κόμβων κέντρων δεδομένων. Η ΤΝ μπορεί να βιώνει μια χρηματοοικονομική «φούσκα». Μπορεί και όχι.

Όμως οι διακομιστές είναι πραγματικοί. Τα κέντρα δεδομένων είναι πραγματικά. Και πραγματικά θα πρέπει να είναι και τα μεγαβάτ που απαιτούνται για να λειτουργήσουν. Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η σημαντικότερη ιστορία.

Των Στέργιου Ζαχαράκη και Άγγελου Γκανούτα-Λεβέντη, PhD  |  Greek Energy Forum

 



Πηγή: https://energypress.gr/




ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ