της Λυδίας Κρίκη
Στις 14 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι πρότεινε την αναβολή συγκεκριμένων διατάξεων του Κανονισμού για το Μεθάνιο για ένα χρόνο, ισχυριζόμενη λόγους ενεργειακής ασφάλειας, στο πλαίσιο της παρούσας γεωπολιτικής πίεσης. Εν τέλει μία εβδομάδα μετά, στις 22 Οκτωβρίου το Κοινοβούλιο επέτρεψε ακόμη μεγαλύτερες καθυστερήσεις, ψηφίζοντας υπέρ της τριετούς αναστολής για την εφαρμογή του Κανονισμού. Τι φοβόμαστε από εδώ και πέρα;
Ο Kανονισμός για το μεθάνιο ( ΕΕ 2024/1787) τέθηκε σε ισχύ το 2024 και οι υποχρεώσεις που εισήγαγε ευθυγραμμίζονται με το γενικό πνεύμα που διαπνέει τελευταία την ευρωπαϊκή νομοθεσία για “ολοκληρωτική ευθύνη” (comprehensive responsibility). Με απλά λόγια, όριζε ότι οι εισαγωγείς αερίου πρέπει να τηρούν τις υποχρεώσεις διαφάνειας και λογοδοσίας για τις εκπομπές μεθανίου, δηλαδή να γνωρίζουν και να αναφέρουν λεπτομερώς τις εκπομπές μεθανίου που προκύπτουν σε κάθε στάδιο της αλυσίδας. Ταυτόχρονα, πρέπει να εργάζονται να τις περιορίσουν ώστε να αποφευχθούν τόσο οι οικονομικές, όσο και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η Επιτροπή, λόγω της παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης που βιώνει η Ευρώπη τον τελευταίο χρόνο θεώρησε ότι το περιοριστικό πλαίσιο που θέτει ο Κανονισμός, θα αποθάρρυνε τους εισαγωγείς και ότι προοπτικά η ΕΕ θα αντιμετώπιζε ακόμη μεγαλύτερη ενεργειακή επισφάλεια.
Είναι όμως αλήθεια αυτό;
H Επιτροπή κάλεσε για «ευελιξία»
Ο Κανονισμός προβλέπει υποχρεώσεις προκειμένου να περιορίσει τις εκπομπές μεθανίου που προέρχονται από πετρέλαιο και αέριο: πρόκειται για μία αναγκαιότητα που προκύπτει από το ρόλο του μεθανίου ως βαρύ κλιματικού ρύπου, με δυναμικό υπερθέρμανσης πάνω από 80 φορές μεγαλύτερο από εκείνο του διοξειδίου του άνθρακα. Άλλωστε, όπως καταδεικνύει και η σχετική έρευνα που διεξήγαγε το Global Methane Hub, οι πολίτες της Ένωσης δηλώνουν υπέρ των μέτρων για την καταπολέμηση του ρύπου: στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό φτάνει το 85%, ενώ το 68% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου ειδικά έχουν ευθύνη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Το ρυθμιστικό πλαίσιο υποχρεώνει τις εταιρείες να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας εάν θέλουν να αποφύγουν την επιβολή κυρώσεων (πρόστιμα, αποδυνάμωση της θέσης τους στην αγορά, και βέβαια βλάβη στη φήμη τους). Η ΕΕ, δηλαδή, όχι απλά νομοθετεί, αλλά απαντά δυναμικά σε πιθανές παραβιάσεις με αποτρεπτικά μέτρα. Παρά ταύτα, αυτό δεν συνεπάγεται ακαμψία, ακόμη κι όταν πρόκειται για Κανονισμούς. Συγκεκριμένα, δεν είναι σπάνιο η Ένωση να διακρίνει τα διαφορετικά επίπεδα και να προτείνει εναλλακτικές λύσεις ώστε η συμμόρφωση να είναι πιο εύκολη και αποτελεσματική.
Ειδικά για τον Κανονισμό Μεθανίου, προβλέπονται τα εξής:
(α) Προοδευτική υιοθέτηση: Όπως και σε άλλα κρίσιμα νομοθετήματα γενικού ενδιαφέροντος, η Ένωση υιοθέτησε τη λεγόμενη διαδοχική συμμόρφωση (phased rollout). Παρατηρείται, λοιπόν, ότι για άλλα μέτρα προβλεπόταν υιοθέτησή τους ως τον Μάιο 2025, και για άλλα αργότερα, ως το 2028 ή ακόμα και το 2030. Η θέση σε ισχύ, δηλαδή, ενός σημαντικού νομοθετικού κειμένου δε γίνεται μεμιάς, αλλά χωρίζεται σε κρίσιμα στάδια, ανάλογα με την ένταση του κινδύνου που συνδέεται με την κάθε υποχρέωση με αποτέλεσμα η απαίτηση για συμμόρφωση να είναι όντως σταδιακή και ομαλή.
(β) Ισοδύναμα μέτρα: Ταυτόχρονα, ο Κανονισμός χαρακτηρίζεται από ευελιξία και ως προς το περιεχόμενο των προβλέψεων: η λύση της ισοδυναμίας εξασφαλίζει την αποτελεσματικότητα και διεισδυτικότητα του δικαίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, ειδικά για το φυσικό αέριο, ότι ο Κανονισμός απαιτεί από τους εισαγωγείς που το φέρνουν στην ευρωπαϊκή αγορά από τρίτη χώρα (εκτός ΕΕ) να εξασφαλίζουν ότι ο παραγωγός του προϊόντος έχει εφαρμόσει τους κανόνες διαφάνειας που ισοδυναμούν σε εκείνους που εφαρμόζονται εντός Ένωσης.
Τα ανωτέρω δείχνουν ανάγλυφα ότι υπάρχουν ήδη περιθώρια για ευέλικτη εφαρμογή του Κανονισμού, με στόχο πάντοτε τα βέλτιστα αποτελέσματα. Μία επιπλέον καθυστέρηση δεν μπορεί να μιλά για «ευελιξία», αλλά μάλλον για σκοπιμότητες πίσω από αυτήν την επιλογή.
Τι μέλλει γενέσθαι;
Η Επιτροπή στη σχετική ανακοίνωσή της πρότεινε αρχικά την αναβολή του Κανονισμού για έναν χρόνο. Η πρόταση ήδη φαινόταν έωλη: πώς θα μπορούσαν να είναι σίγουροι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί πως αυτό το χρονικό διάστημα είναι αρκετό; Οι περίπλοκες γεωπολιτικές συνθήκες που πυροδοτούν την ενεργειακή επισφάλεια δε φαίνεται να εκτονώνονται - αλλά και να εκτονωθούν κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με σιγουριά πότε θα λήξουν οριστικά. Παράλληλα, ισχυρά λόμπι των Βρυξελλών, όπως η International Association of Oil and Gas Producers, επαναλάμβαναν διαρκώς το αίτημά τους για καθυστέρηση 3 ετών, χαρακτηρίζοντας την πρόταση της Επιτροπής ως ανεπαρκή. Εν τέλει, οι φόβοι δικαιώθηκαν και το Κοινοβούλιο πριν λίγες ημέρες όντως ψήφισε για τριετή αναβολή, με πρωτεργάτη το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ).
Κλείνοντας, η ανακοίνωση της Επιτροπής ανέφερε ότι θα συνεχίσει να εργάζεται από κοινού με τα Κράτη - Μέλη και τον τομέα για πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού. Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι λίγο διαφορετική: πολλά από τα Κράτη- Μέλη ήδη έχουν επιδείξει σθεναρή αντίσταση στην υιοθέτησή του Κανονισμού και πρωτοστατούν στο πάγωμα της εφαρμογής του (π.χ. Γαλλία). Ενδεικτικά, στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας τον περασμένο Ιούνιο, 17 από τα αυτά συνυπέγραψαν ένα non-paper που υποστήριζε ότι τυχόν εφαρμογή θα δημιουργούσε συνέπειες για την προμήθεια φυσικού αερίου κι ακατέργαστου πετρελαίου στην Ένωση. Πώς σχεδιάζει να εξαλείψει αυτές τις αντιστάσεις η Επιτροπή;
Όπως έχει ήδη λεχθεί εύστοχα, ας ελπίσουμε ότι η παύση της εφαρμογής δε θα εξελιχθεί σε πλήρη υποχώρηση του ρυθμιστικού πλαισίου.
* H Λυδία Κρίκη είναι υπεύθυνη νομικού τομέα της WWF Ελλάς.
Πηγή: https://energypress.gr/
