Πέτρος Αλεξανδρόπουλος
Οι Ευρωπαίοι πολίτες αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο την ενεργειακή μετάβαση όχι μόνο ως απάντηση στην κλιματική αλλαγή, αλλά και ως οικονομική και γεωπολιτική αναγκαιότητα. Η μείωση της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και η αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους αποτελούν πλέον τις βασικές προσδοκίες των πολιτών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την όγδοη έρευνα για το Κλίμα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η οποία δημοσιεύθηκε χθες 5 Νοεμβρίου.
Τα ευρήματα καταγράφουν μια σημαντική μετατόπιση στις προτεραιότητες της κοινής γνώμης από το 2022, καθώς τα νοικοκυριά εξακολουθούν να δοκιμάζονται από τις αυξημένες τιμές της ενέργειας και οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εντείνονται. Παράλληλα, η υποστήριξη προς την κλιματική δράση παραμένει ισχυρή, γεγονός που δείχνει ότι η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας αντιμετωπίζεται πλέον ως μια διαδικασία που μπορεί να δώσει απαντήσεις σε πολλαπλές προκλήσεις ταυτόχρονα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την Ipsos bva, από τις 3 έως τις 25 Αυγούστου 2026, σε δείγμα 23.000 ατόμων ηλικίας 16 ετών και άνω και στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων 1.000 ερωτηθέντων στην Ελλάδα.
Επείγουσα προτεραιότητα
Τρεις στους τέσσερις Ευρωπαίους θεωρούν ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα για τη χώρα τους. Ερωτηθέντες σχετικά με τα οφέλη που προσδοκούν από αυτήν, το 82% αναφέρει τη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ το 79% προσδοκά σταθερότερες ή χαμηλότερες τιμές ενέργειας. Παράλληλα, το 76% εκτιμά ότι η μετάβαση θα συμβάλει στην επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής.
Η κατάταξη αυτή σηματοδοτεί μια αξιοσημείωτη αλλαγή σε σχέση με το 2022, όταν η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποτελούσε το συχνότερα αναφερόμενο όφελος σε 19 κράτη-μέλη. Σήμερα, η μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων βρίσκεται στην πρώτη θέση σε 16 χώρες, ενώ οι σταθερότερες ή χαμηλότερες τιμές προηγούνται σε οκτώ. Η κλιματική προστασία βρίσκεται στην πρώτη θέση μόλις σε τρεις χώρες: τη Σουηδία, τη Μάλτα και το Λουξεμβούργο.
Ενεργειακή ανεξαρτησία
Η μετατόπιση αυτή αντανακλά την αυξανόμενη σημασία της ενεργειακής ανεξαρτησίας σε μια Ευρώπη που παραμένει εκτεθειμένη στη γεωπολιτική αστάθεια και στις διακυμάνσεις των διεθνών ενεργειακών αγορών. Παράλληλα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η κλιματική ατζέντα συνδέεται ολοένα και περισσότερο με την οικονομική ανταγωνιστικότητα και την προσιτότητα της ενέργειας για τα νοικοκυριά.
Η πρόεδρος της ΕΤΕπ, Nadia Calviño, υπογράμμισε τη σύνδεση αυτή, επισημαίνοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί τόσο περιβαλλοντική αναγκαιότητα όσο και οικονομική ευκαιρία για την Ευρώπη. Η μεγαλύτερη ενεργειακή ανεξαρτησία, όπως σημείωσε, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, ενισχύοντας παράλληλα την ευρωπαϊκή οικονομία.
Το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει τα νοικοκυριά
Πίσω από τη μεταβολή των προτεραιοτήτων βρίσκεται η σημαντική υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών. Έξι στους δέκα Ευρωπαίους (60%) δηλώνουν ότι οι αυξήσεις στις τιμές του φυσικού αερίου, των καυσίμων κίνησης, του πετρελαίου θέρμανσης και του ηλεκτρικού ρεύματος έχουν μειώσει σημαντικά την αγοραστική τους δύναμη τους τελευταίους 12 μήνες. Ένας στους πέντε (20%) χαρακτηρίζει την επίπτωση πολύ σημαντική.
Οι συνέπειες ξεπερνούν κατά πολύ τους αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας. Σχεδόν τέσσερις στους δέκα Ευρωπαίους (38%) αναφέρουν ότι έχουν περιορίσει τις καθημερινές δαπάνες για τρόφιμα ή υγειονομική περίθαλψη, προκειμένου να ανταποκριθούν στο αυξημένο κόστος, ενώ το 34% δηλώνει ότι έχει περιορίσει τη χρήση θέρμανσης.
Για ορισμένα νοικοκυριά, η οικονομική πίεση έχει λάβει ακόμη σοβαρότερες διαστάσεις: το 16% αναφέρει ότι αναγκάστηκε να δανειστεί χρήματα, να ζητήσει οικονομική βοήθεια ή να καθυστερήσει την πληρωμή ενός ενεργειακού λογαριασμού.
Αλλαγές καταγράφονται και στις μετακινήσεις. Έξι στους δέκα Ευρωπαίους δηλώνουν ότι έχουν προσαρμόσει τη χρήση του αυτοκινήτου τους εξαιτίας των υψηλότερων τιμών καυσίμων. Σχεδόν ένας στους τρεις (31%) έχει περιορίσει τις μετακινήσεις για βασικές ανάγκες, όπως τα ψώνια και τα ιατρικά ραντεβού, ενώ το 30% έχει εγκαταλείψει διακοπές, αποδράσεις του Σαββατοκύριακου ή επισκέψεις σε συγγενείς και φίλους. Άλλοι επιλέγουν να οδηγούν με χαμηλότερη ταχύτητα ή να χρησιμοποιούν εναλλακτικά μέσα μεταφοράς για να εξοικονομήσουν καύσιμα.
Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το ενεργειακό κόστος δεν αποτελεί πλέον ένα μεμονωμένο οικονομικό πρόβλημα. Επηρεάζει τις καθημερινές αποφάσεις, τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και το βιοτικό επίπεδο σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στην Ελλάδα, όπου οι επιπτώσεις από τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας είναι αισθητά εντονότερες σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σχεδόν οκτώ στους δέκα Έλληνες (78%) δηλώνουν ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας έχουν περιορίσει σημαντικά την αγοραστική τους δύναμη κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο, έναντι 60% στην ΕΕ. Επιπλέον, το 32% αναφέρει ότι η επίπτωση ήταν πολύ σημαντική, έναντι 20% στην Ευρώπη.
Η πίεση αποτυπώνεται και στις καθημερινές καταναλωτικές συνήθειες. Περισσότεροι από τους μισούς Έλληνες (52%) δηλώνουν ότι έχουν περιορίσει τις δαπάνες τους για τρόφιμα ή υγειονομική περίθαλψη, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 38%. Παράλληλα, το 41% έχει περιορίσει τη χρήση θέρμανσης για να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώσεις.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το ποσοστό των Ελλήνων που αντιμετωπίζουν σοβαρότερες οικονομικές δυσκολίες. Ένας στους τρεις (33%) δηλώνει ότι αναγκάστηκε να δανειστεί, να ζητήσει οικονομική βοήθεια ή να καθυστερήσει την πληρωμή ενεργειακού λογαριασμού εξαιτίας των αυξήσεων. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 27 κρατών-μελών και υπερδιπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (16%).
Το αυξημένο κόστος μεταφορών προσθέτει ένα ακόμη βάρος. Σχεδόν τρεις στους τέσσερις Έλληνες (74%) δηλώνουν ότι οι αυξημένες τιμές έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Σχεδόν οι μισοί (45%) έχουν περιορίσει τις μετακινήσεις τους για βασικές ανάγκες, ενώ το 34% έχει εγκαταλείψει διακοπές ή επισκέψεις σε φίλους και συγγενείς. Επιπλέον, το 31% έχει αντικαταστήσει τις μεμονωμένες μετακινήσεις με αυτοκίνητο με συνεπιβατισμό, μέσα μαζικής μεταφοράς ή ποδήλατο.
Κυρίαρχη προσδοκία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προσιτή ενέργεια αποτελεί την κυρίαρχη προσδοκία των Ελλήνων από την ενεργειακή μετάβαση. Περισσότεροι από οκτώ στους δέκα (81%) προσδοκούν σταθερότερες ή χαμηλότερες τιμές ενέργειας, ενώ το 82% θεωρεί σημαντικό όφελος τη μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η κλιματική δράση παραμένει εξίσου σημαντική, καθώς το 78% αναμένει ότι η μετάβαση θα συμβάλει στην επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής.
Σχεδόν τρεις στους τέσσερις Έλληνες (72%) θεωρούν ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα για τη χώρα.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΤΕπ, Ιωάννης Τσακίρης, υπογράμμισε ότι τα ελληνικά νοικοκυριά συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που έχουν πληγεί περισσότερο από τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας στην Ευρώπη. Όπως ανέφερε, οι σημαντικοί ηλιακοί πόροι της χώρας αποτελούν στρατηγική ευκαιρία για τη μείωση της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και τον περιορισμό της έκθεσης στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών. Οι επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια μπορούν, σύμφωνα με τον ίδιο, να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για πιο προσιτό ηλεκτρικό ρεύμα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ευρωπαϊκή βιομηχανία καθαρών τεχνολογιών
Πέρα από τις άμεσες ανησυχίες για τους λογαριασμούς ενέργειας, η έρευνα αποκαλύπτει ισχυρή υποστήριξη των πολιτών προς μια πιο φιλόδοξη ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική.
Το συντριπτικό 87% των Ευρωπαίων θέλει να δοθεί προτεραιότητα στην ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί την πρώτη επιλογή, με ποσοστό 52%, και ακολουθεί η αιολική ενέργεια με 37%.
Στην Ελλάδα, η υποστήριξη προς την προτεραιοποίηση των καθαρών μορφών ενέργειας φτάνει το 84%. Η ηλιακή ενέργεια συγκεντρώνει ιδιαίτερα υψηλή αποδοχή, με ποσοστό 61%, έναντι 31% για την αιολική.
Ωστόσο, οι πολίτες ενδιαφέρονται και για την προέλευση των τεχνολογιών που θα στηρίξουν την ενεργειακή μετάβαση. Η πλειονότητα των Ευρωπαίων (55%) προτιμά η ΕΕ να αναπτύξει τη δική της ανταγωνιστική βιομηχανία καθαρών τεχνολογιών, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι η μετάβαση θα προχωρήσει με πιο αργούς ρυθμούς σε σχέση με την εισαγωγή εξοπλισμού από τρίτες χώρες. Μόλις το 29% προτιμά την ταχύτερη ανάπτυξη μέσω εισαγόμενων τεχνολογιών.
Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής παραγωγής αποτελεί την προτιμώμενη επιλογή και στα 27 κράτη-μέλη. Στην Ελλάδα, το 51% υποστηρίζει αυτή τη στρατηγική, ενώ το 37% προκρίνει την ταχύτερη ανάπτυξη μέσω εισαγόμενου εξοπλισμού.
Η ευρωπαϊκή συνεργασία ως προϋπόθεση για την ενεργειακή μετάβαση
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης την ισχυρή υποστήριξη προς μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση στη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης.
Περίπου το 68% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η χώρα του πρέπει να συνεργάζεται στενότερα με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, ενώ το 23% προτιμά μεγαλύτερη εθνική αυτονομία. Αντίστοιχα, το 59% υποστηρίζει τη συγκέντρωση ευρωπαϊκών πόρων για τη χρηματοδότηση των απαραίτητων επενδύσεων, έναντι 31% που προτιμά κάθε χώρα να χρηματοδοτεί αυτόνομα τη δική της μετάβαση.
Οι προτιμήσεις αυτές καταγράφονται και στα 27 κράτη-μέλη. Στην Ελλάδα, το 69% τάσσεται υπέρ της στενότερης συνεργασίας και το 62% υπέρ της συγκέντρωσης ευρωπαϊκών πόρων.
Οι πολίτες αναγνωρίζουν επίσης τα πιθανά πολιτικά οφέλη της ενεργειακής ανεξαρτησίας. Εάν η ΕΕ καταφέρει να περιορίσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές ενέργειας, το 62% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι θα αισθανόταν μεγαλύτερη υπερηφάνεια που είναι Ευρωπαίος. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό αυξάνεται στο 69%.
Εξίσου σαφείς είναι οι κίνδυνοι από την καθυστέρηση της ενεργειακής μετάβασης. Σχεδόν οκτώ στους δέκα Ευρωπαίους (79%) φοβούνται ότι μια αργή πορεία θα οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές ενέργειας και αυξημένο κόστος διαβίωσης, ενώ το 78% προειδοποιεί για μεγαλύτερη εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στην Ελλάδα, τα αντίστοιχα ποσοστά ανέρχονται σε 81% και 80%.
Η χρηματοδότηση του ενεργειακού μέλλοντος της Ευρώπης
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων διαδραματίζει ήδη σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης. Σύμφωνα με την ίδια, χρηματοδοτεί περίπου τα μισά έργα ηλεκτρικών δικτύων και διασυνδέσεων στην Ευρώπη, μία στις πέντε ηλιακές εγκαταστάσεις, ένα στα τρία χερσαία αιολικά πάρκα και το μεγαλύτερο μέρος της υπεράκτιας αιολικής ισχύος.
Στα έργα που υποστηρίζει περιλαμβάνονται η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Αττικής στην Ελλάδα, το ενεργειακό νησί Princess Elisabeth στο Βέλγιο και έργα πράσινου υδρογόνου σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η ετήσια χρηματοδότηση της ΕΤΕπ για την ενέργεια έχει διπλασιαστεί από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, φτάνοντας τα 33 δισ. ευρώ το 2025.
Συνολικά, η έρευνα δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται πλέον την ενεργειακή μετάβαση μέσα από το πρίσμα της οικονομικής ασφάλειας και της καθημερινής προσιτότητας της ενέργειας. Η προστασία του κλίματος παραμένει κεντρικός στόχος, ωστόσο η δυνατότητα μείωσης των λογαριασμών, διασφάλισης αξιόπιστου ενεργειακού εφοδιασμού και δημιουργίας μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής βιομηχανίας αποκτά εξίσου μεγάλη σημασία.
Για την Ελλάδα, όπου η οικονομική επιβάρυνση των νοικοκυριών συγκαταλέγεται στις υψηλότερες της Ευρώπης, η πρόκληση είναι ιδιαίτερα πιεστική. Το σημαντικό ηλιακό δυναμικό της χώρας προσφέρει μεγάλες ευκαιρίες, αλλά η αξιοποίησή του προς όφελος των καταναλωτών προϋποθέτει σταθερές επενδύσεις, αποτελεσματικές υποδομές και ευρωπαϊκή συνεργασία.
Πηγή: https://energypress.gr/




