Ομιλία σε εκδήλωση του Άλλου Τόπου. Δήμος Ηρακλείου Αττικής,

του Ευστάθιου Χιώτη

Εισαγωγή

Στην εκδήλωση του «Άλλου Τόπου» στις 17-10-2026, τον οποίο ευχαριστώ θερμά, συζητήσαμε με αφετηρία τον ευρηματικό τίτλο: «Ακριβή μου ενέργεια», μια έκφραση που οφείλουμε στη Δήμητρα Κουντή. Ακολουθεί το κείμενο της ομιλίας.

Δεν θα επιχειρήσω να σας πείσω ότι πληρώνουμε ακριβά την ηλεκτρική ενέργεια. Την ακρίβεια τη βιώνουμε όλοι μας κλιμακούμενη και την περιμένουμε τον χειμώνα με το χειρότερο πρόσωπο. Εξάλλου, τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αμείλικτα: η Ελλάδα κατέχει τα πρωτεία στην ενεργειακή φτώχεια, με το δραματικό ποσοστό του 20%. Πρόκειται για ένα οδυνηρό κοινωνικό φαινόμενο που καθιερώθηκε πλέον διεθνώς με το εφιαλτικό δίλημμα: διατροφή ή θέρμανση; Eating or heating;

Η άλλη όψη του νομίσματος αφορά τους καθετοποιημένους παραγωγούς ενέργειας. Αυτή η πλευρά επιγράφεται με τον τίτλο «Θησαυρέ μου - Φυσικό Αέριο» και συνοδεύεται από προκλητικά, απρόσμενα κέρδη —τα γνωστά ως «ουρανοκατέβατα κέρδη», ως δώρα επιβράβευσης εξ ουρανού— ιδιαίτερα κατά τις περιόδους των ενεργειακών κρίσεων, όπως τώρα. Ακούμε κατά καιρούς υποσχέσεις, ή έστω σκέψεις, για τη φορολόγησή τους, αλλά τελικά ποιος τολμάει; Δεν τους ενόχλησε κάποια ανεξάρτητη αρχή όταν το φυσικό αέριο προοριζόταν αποκλειστικά για εγχώρια χρήση, πόσο μάλλον τώρα, που η Ελλάδα αναδεικνύεται σε θεματοφύλακα του Κάθετου Διάδρομου στα Βαλκάνια.

Για την ακριβή ηλεκτρική ενέργεια διαμαρτύρονται πλέον έντονα και οι βιομήχανοι, καθώς υστερούν σε ανταγωνιστικότητα έναντι των ξένων συναδέλφων τους. Κατά τα άλλα όμως, οι επιχειρήσεις μεταφέρουν με άνεση το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές. Και επειδή η ενέργεια αποτελεί ουσιαστικό συντελεστή κόστους για κάθε προϊόν, ο πληθωρισμός συρρικνώνει βίαια το κοινωνικό εισόδημα. Αυτή είναι, δυστυχώς, η αλυσιδωτή αντίδραση της αγοράς.

Υπάρχει, βέβαια, και ένα ευδαίμον παράλληλο σύμπαν, εντελώς εκτός πραγματικότητας. Αντιπροσωπεύεται από όσους αρνούνται ακόμα και τις επίσημες στατιστικές και ισχυρίζονται ότι η ενέργεια στην Ελλάδα είναι δήθεν φθηνότερη, επειδή η χώρα μας είναι εξαγωγική. Πρόκειται για μια φοβερή παρεξήγηση. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο: ο αλγόριθμος που εφαρμόζεται στις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας επιφέρει σύγκλιση τιμών και αυξάνει την τιμή στη χώρα εξαγωγής.

Ως παράδειγμα αυτής της εικονικής πραγματικότητας που εκπέμπουν οι κυβερνητικές δηλώσεις, θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό περιστατικό από τη Βουλή. Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Πρωθυπουργός, απευθυνόμενος στον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης δήλωσε τα εξής με ύφος αυστηρού διδασκάλου κατά τη δευτερολογία του —εκεί δηλαδή όπου δεν υπάρχει περιθώριο αντίλογου: «μιλήσατε για τις τιμές του ρεύματος εξακολουθώντας να επαναλαμβάνετε το ψέμα, γιατί περί ψέματος πρόκειται, κ. Ανδρουλάκη, ότι η Ελλάδα έχει το πιο ακριβό ή ένα από τα πιο ακριβά ρεύματα στην Ευρώπη».

Θέλω να πιστεύω ότι ο κ. Πρωθυπουργός δεν παραποιεί σκόπιμα τα δεδομένα, αλλά μεταφέρει αβασάνιστα τις απόψεις συμβούλων του. Θεωρώ όμως πολιτικά ατυχή αυτή την έλλειψη επαφής με την πραγματικότητα. 

Μετά την εισαγωγή θα ήθελα να πω δυο λόγια για την διάρθρωση της ομιλίας:

Θα συνεχίσω με το ιστορικό της απελευθέρωσης της αγοράς και τους στόχους που εξυπηρετεί. Θα παρουσιάσω το ευρωπαϊκό μοντέλο των χρηματιστηρίων ενέργειας, γνωστό ως target model και τους βασικούς κανόνες κερδοφορίας των επενδυτών. Θα συνεχίσω με την ελληνική πραγματικότητα και τη στρεβλή εφαρμογή του ευρωπαϊκού μοντέλου. Το κρυφό πάρτι χειραγώγησης της αγοράς από το ολιγοπώλιο των πέντε καθετοποιημένων παραγωγών και τις πρόσθετες ρυθμιζόμενες χρεώσεις στα οικιακά τιμολόγια. Τέλος θα προτείνω τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να διατηρηθεί η λειτουργία της λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5.

Η Ιστορία της Απελευθέρωσης της Ενέργειας

Ας δούμε την εξέλιξη ιστορικά. Ο Ζακ Ντελόρ, ως Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έθεσε το ευρύτερο πολιτικό όραμα. Αν και ο ίδιος ως σοσιαλιστής υποστήριζε τις ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη που προώθησε αποτέλεσε το νομικό θεμέλιο που επέτρεψε την απελευθέρωση των δικτύων.

Η διαδικασία ξεκίνησε τεχνοκρατικά, από τους Επιτρόπους Ενέργειας. Οι πολιτικοί, για να μην βλάψουν τη δημοτικότητά τους, απέφευγαν να εμφανιστούν στο προσκήνιο. Η πρωτοβουλία εξελίχθηκε γρήγορα σε πολιτικό αδιέξοδο. Η Γαλλία με την κρατική EDF και η Γερμανία με το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο αρνούνταν να αναθεωρήσουν τα εθνικά τους συστήματα, θεωρώντας την ενέργεια ως «κοινωνικό αγαθό» και ζήτημα «εθνικής ασφάλειας» —και δεν είχαν άδικο βέβαια σ’ αυτό, αλλά τελικά τα θυσίασαν.

Η απελευθέρωση ξεκίνησε ως τεχνοκρατικό σχέδιο, αλλά η γέννησή της ήταν προϊόν ενός σκληρού πολιτικού συμβιβασμού. Χωρίς την πολιτική συμφωνία των κρατών-μελών το 1996, η οποία επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό χάρη στον αρχιτέκτονα του συμβιβασμού, τον τότε Έλληνα Επίτροπο Ενέργειας Χρήστο Παπουτσή, οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών δεν θα είχαν καταφέρει ποτέ να κάμψουν τις εθνικές αντιστάσεις. Η πρόοδος υπήρξε σταδιακή: το 2003 καθιερώθηκε το δικαίωμα επιλογής προμηθευτή, το 2009 σχεδιάστηκε το Target Model, οι κανόνες δηλαδή των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ενέργειας, και το 2019 φτάσαμε στην πλήρη εφαρμογή του, με έμφαση στις ΑΠΕ και τις διασυνοριακές διασυνδέσεις.

Οι Στόχοι απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας

Ανεξάρτητα από τους θριαμβευτικούς  επαίνους για το σύστημα που εξυπηρετούν σκοπιμότητες, εκτιμώ βάσει των αποτελεσμάτων ότι η απελευθέρωση της αγοράς εξυπηρετεί τουλάχιστον τρεις συγκεκριμένους στόχους: 

την ελάφρυνση του κράτους από τις δαπάνες επενδύσεων και κοινωνικής επιδότησης, 

την ενοποίηση και την ασφάλεια της αγοράς ενέργειας και 

την πράσινη μετάβαση. 

Το μέχρι πρότινος κοινωνικό αγαθό μετατρέπεται πλέον σε χρηματιστηριακό προϊόν, αλλά το κράτος εξοικονομεί πόρους για άλλους σκοπούς, μεταξύ των οποίων σήμερα φιγουράρει η άμυνα.

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ

Θα αναφερθώ κατ’ αρχήν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, πριν ασχοληθώ κυρίως  με την ελληνική πραγματικότητα. Στην ΕΕ οι τιμές διαμορφώνονται στα εθνικά χρηματιστήρια σε δύο ημέρες, με σχεδιασμό την προηγουμένη της κατανάλωσης και εφαρμογή του σχεδιασμού την επομένη, με μικροδιορθώσεις. Την προηγουμένη οι παραγωγοί και οι προμηθευτές υποβάλουν τις προσφορές τους για πώληση οι πρώτοι και αγορά οι δεύτεροι στο εθνικό χρηματιστήριο. Υποβάλλουν την ίδια στιγμή 96 προσφορές για κάθε δεκαπεντάλεπτο του επόμενου εικοσιτετράωρου.