Ναταλία Κοντώση
«Στοχευμένες βελτιώσεις» στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (ETS) προετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης αξιοπιστίας της αγοράς άνθρακα, παρέχοντας παράλληλα στη βιομηχανία της Ευρώπης ευρύτερο περιθώριο προκειμένου να διαχειριστεί μια ολοένα και πιο απαιτητική μετάβαση.
Μιλώντας ενώπιον της επιτροπής περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Επίτροπος για το Κλίμα Βόπκε Χούκστρα ανέφερε ότι οι Βρυξέλλες θα επιδιώξουν να εκσυγχρονίσουν το ETS στην αναθεώρηση που αναμένεται τον Ιούλιο του 2026.
Το ETS της ΕΕ παραμένει ο πυρήνας της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής. Βασισμένο στην αρχή ότι «ο ρυπαίνων πληρώνει», θέτει ανώτατο όριο στις συνολικές εκπομπές από την ηλεκτροπαραγωγή, τη βαριά βιομηχανία και τις αερομεταφορές, ενώ επιτρέπει στις επιχειρήσεις να διαπραγματεύονται δικαιώματα εκπομπών. Με την πάροδο του χρόνου, το ανώτατο όριο μειώνεται, ωθώντας τις εκπομπές προς τα κάτω και ενθαρρύνοντας επενδύσεις σε καθαρότερες τεχνολογίες.
Τα αποτελέσματα
Σύμφωνα με την ίδια την αξιολόγηση της Επιτροπής, το σύστημα έχει αποδώσει σημαντικά αποτελέσματα. Από το 1990, οι εγχώριες εκπομπές σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν μειωθεί κατά 39%, ενώ η οικονομία του μπλοκ έχει αναπτυχθεί κατά 71%. Για τις Βρυξέλλες, αυτό αποτελεί απόδειξη ότι η οικονομική ανάπτυξη και η μείωση των εκπομπών μπορούν να προχωρούν παράλληλα.
Ωστόσο, η επόμενη φάση της μετάβασης θα είναι πιο δύσκολη. Ο ευρωπαϊκός κλιματικός νόμος, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον περασμένο μήνα, δεσμεύει την ΕΕ να μειώσει τις συνολικές εκπομπές της οικονομίας κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Πρόκειται για σημαντική κλιμάκωση σε σχέση με τον σημερινό στόχο μείωσης κατά 55% έως το 2030. Η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει αλλαγές όχι μόνο στη φιλοδοξία της κλιματικής πολιτικής, αλλά και στην ίδια την αρχιτεκτονική της αγοράς άνθρακα.
Η βιομηχανία
Μία από τις βασικές προτάσεις που προωθούνται αφορά τα δωρεάν δικαιώματα για τη βιομηχανία. Στο ισχύον σύστημα, ορισμένοι βιομηχανικοί τομείς λαμβάνουν μέρος των δικαιωμάτων τους δωρεάν. Σκοπός είναι να αποτραπεί η «διαρροή άνθρακα» — δηλαδή η μετεγκατάσταση της παραγωγής εκτός Ευρώπης προς χώρες όπου οι κλιματικοί κανόνες είναι πιο χαλαροί και το κόστος άνθρακα χαμηλότερο.
Ο Χούκστρα ανέφερε ότι η Επιτροπή εξετάζει τώρα το ενδεχόμενο επιβράδυνσης της σταδιακής κατάργησης αυτών των δωρεάν κατανομών. Η απόφαση αυτή αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία ότι μια ταχεία απόσυρση θα μπορούσε να εκθέσει τους ευρωπαίους βιομηχανικούς παραγωγούς σε αθέμιτο ανταγωνισμό, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργοβόροι κλάδοι βρίσκονται ήδη υπό πίεση.
Η μεγάλη πρόκληση
Η πρόκληση για την Επιτροπή είναι πολιτικά λεπτή. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι επιχειρήσεις που έχουν ήδη επενδύσει σημαντικά στη μείωση των εκπομπών τους και αναμένουν συνέπεια πολιτικής. Από την άλλη βρίσκονται οι τομείς που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά τεχνολογικά και χρηματοδοτικά εμπόδια στην απανθρακοποίηση. Ο Χούκστρα άφησε να εννοηθεί ότι η πρόσβαση στα δωρεάν δικαιώματα θα συνδέεται ολοένα και περισσότερο με όρους, ιδίως με την υποχρέωση των επιχειρήσεων να επενδύουν σε καθαρότερες παραγωγικές διαδικασίες εντός Ευρώπης.
Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στη διατήρηση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι τα δωρεάν δικαιώματα παραμένουν εργαλείο μετάβασης και όχι επιδότηση χωρίς κλιματικό όφελος.
Μόνιμες απορροφήσεις
Μια άλλη δυνητικά σημαντική αλλαγή είναι η πιθανή ενσωμάτωση μόνιμων απορροφήσεων άνθρακα στο ETS. Αυτό θα επέτρεπε σε ορισμένες μορφές διοξειδίου του άνθρακα που αφαιρούνται μόνιμα από την ατμόσφαιρα και αποθηκεύονται με ασφάλεια, να διαδραματίσουν ρόλο στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας.
Για τους τομείς που είναι ιδιαίτερα δύσκολο να απανθρακοποιηθούν, όπως το τσιμέντο, ο χάλυβας και τα χημικά, η πρόταση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετη ευελιξία. Θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει τη ζήτηση της αγοράς που απαιτείται για να αναπτυχθεί ο αναδυόμενος ευρωπαϊκός κλάδος απορρόφησης άνθρακα, συμπεριλαμβανομένων έργων δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα.
Οι υποστηρικτές της άποψης αυτής θεωρούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αποτελέσει μία από τις πιο καθοριστικές καινοτομίες στην επόμενη φάση της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Ο ρυθμός του LRF
Η Επιτροπή προετοιμάζεται επίσης να επανεξετάσει τον ετήσιο ρυθμό μείωσης του ανώτατου ορίου εκπομπών του ETS — τον λεγόμενο γραμμικό συντελεστή μείωσης (linear reduction factor, LRF).
Σήμερα, το ανώτατο όριο μειώνεται κατά 4,3% ετησίως μεταξύ 2024 και 2027 και κατά 4,4% από το 2028 και μετά. Ο Χούκστρα δήλωσε ότι η αναθεώρηση θα εξετάσει προσαρμογές που θα επιτρέψουν εκπομπές και μετά το 2040, αντί να οδηγήσουν την αγορά σε ένα απότομο τελικό όριο. Παρότι οι λεπτομέρειες παραμένουν περιορισμένες, η ένδειξη είναι ότι οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να διατηρήσουν τη μακροπρόθεσμη λειτουργία της αγοράς ακόμη και καθώς η Ευρώπη πλησιάζει σε βαθύτερους στόχους απανθρακοποίησης.
Επενδυτική εμπιστοσύνη
Αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί κρίσιμο για την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Οι αγορές άνθρακα βασίζονται όχι μόνο στη σπανιότητα αλλά και στην προβλεψιμότητα. Απότομες διαρθρωτικές τομές μπορούν να αποδυναμώσουν την εμπιστοσύνη και να αποθαρρύνουν τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις κεφαλαίου.
Ένα ακόμη ζήτημα που αναμένεται να προκαλέσει έντονη συζήτηση είναι ο ρόλος των διεθνών πιστώσεων άνθρακα. Σύμφωνα με τον νέο κλιματικό νόμο, έως και πέντε ποσοστιαίες μονάδες του στόχου μείωσης εκπομπών για το 2040 μπορούν να επιτευχθούν μέσω διεθνών πιστώσεων από το 2036 και μετά.
Οι επικριτές ωστόσο, φοβούνται ότι η υπερβολική εξάρτηση από διεθνείς αντισταθμίσεις θα μπορούσε να αποδυναμώσει την εγχώρια δράση και να πλήξει την περιβαλλοντική ακεραιότητα της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Επιχειρώντας να διασκεδάσει τις ανησυχίες αυτές, ο Χούκστρα τόνισε ότι η Επιτροπή δεν επιθυμεί μεμονωμένες εγκαταστάσεις να υποκαθιστούν τα δικαιώματα της ΕΕ με διεθνείς πιστώσεις προκειμένου να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. Την ίδια στιγμή, οι Βρυξέλλες εξετάζουν τον οικονομικά αποδοτικότερο τρόπο ενσωμάτωσης αυτών των πιστώσεων στο ευρύτερο σύστημα.
«Έχουμε δέκα χρόνια για να σχεδιάσουμε ένα σύστημα απολύτως στεγανό», δήλωσε στους ευρωβουλευτές.
Η φράση αυτή αποτυπώνει τη συνολική πολιτική πρόκληση. Η Ευρώπη πρέπει να δημιουργήσει μηχανισμούς που να διατηρούν την αξιοπιστία, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η επίτευξη μείωσης εκπομπών κατά 90% θα απαιτήσει ευελιξία, καινοτομία και διεθνή συνεργασία.
Παράλληλα με την ευρύτερη αναθεώρηση του ETS, η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια σημαντική αλλαγή στο Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve — MSR), τον μηχανισμό που δημιουργήθηκε για τη διαχείριση πλεοναζόντων δικαιωμάτων και τη σταθεροποίηση της αγοράς άνθρακα.
Σήμερα, τα δικαιώματα που διακρατούνται στο αποθεματικό και υπερβαίνουν τα 400 εκατομμύρια ακυρώνονται αυτόματα. Σύμφωνα με τη νέα πρόταση, αυτή η αυτόματη ακύρωση θα σταματήσει. Αντί αυτού, τα δικαιώματα θα παραμένουν στο αποθεματικό.
Με βάση αυτό το σκεπτικό το MSR θα καταστεί ισχυρότερο ανάχωμα απέναντι σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς της αγοράς. Θα είναι καλύτερα εξοπλισμένο για να ανταποκρίνεται σε στενότητα προσφοράς, απότομες αυξήσεις τιμών ή απρόβλεπτες οικονομικές διαταραχές, διατηρώντας παράλληλα τον κανόνων-βασισμένο χαρακτήρα του συστήματος.
Οι τιμές του άνθρακα
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η αλλαγή αυτή δεν θα έχει άμεση επίδραση στις τιμές του άνθρακα. Το ETS παραμένει μηχανισμός βασισμένος στην αγορά, όπου οι τιμές καθορίζονται από την προσφορά και τη ζήτηση. Τα δικαιώματα που διακρατούνται στο αποθεματικό θα επιστρέφουν στην αγορά μόνο σε περιόδους εξαιρετικής στενότητας ή υπερβολικής μεταβλητότητας τιμών.
Για τη βιομηχανία, αυτό έχει σημασία. Η μεταβλητότητα στις τιμές του άνθρακα μπορεί να υπονομεύσει τον προγραμματισμό και να καθυστερήσει επενδυτικές αποφάσεις. Ένας πιο ανθεκτικός μηχανισμός αποθεματικού προορίζεται επομένως όχι μόνο ως κλιματικό εργαλείο αλλά και ως εργαλείο ανταγωνιστικότητας.
Το χρονοδιάγραμμα
Ωστόσο, οποιεσδήποτε μελλοντικές αλλαγές στο ETS πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και να εγκριθούν τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι υπουργοί συχνά φέρνουν στο τραπέζι έντονα διαφορετικές οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες.
Αυτό σημαίνει ότι η αναθεώρηση του Ιουλίου θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης και όχι τον τελικό λόγο.
Ωστόσο, η κατεύθυνση γίνεται πλέον πιο σαφής. Οι Βρυξέλλες δεν υποχωρούν από την κλιματική φιλοδοξία. Αντιθέτως, επιχειρούν να επανασχεδιάσουν μία από τις σημαντικότερες αγορές άνθρακα στον κόσμο, ώστε να παραμείνει αποτελεσματική σε μια πιο απαιτητική δεκαετία.
Πηγή: https://energypress.gr/