Ναταλία Κοντώση 

Η Ελλάδα, μια χώρα που τις τελευταίες δεκαετίες έχει συνδεθεί κυρίως με την κρίση χρέους και τις δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, βρέθηκε απροσδόκητα στο επίκεντρο μίας από τις πλέον στρατηγικές προκλήσεις της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Τον Ιανουάριο του 2026, ένα γεγονός μικρό σε όγκο αλλά μεγάλο σε συμβολική και στρατηγική σημασία έλαβε χώρα από την Metlen, στις ιστορικές εγκαταστάσεις της Αλουμίνιον της Ελλάδας στη Βοιωτία: η επιτυχής παραγωγή πέντε κιλών γαλλίου. 

Το θέμα αυτό αναδεικνύει το Discovery Alert με ανάλυσή του υπό τον τίτλο «Η Ελλάδα πρωτοστατεί στην ευρωπαϊκή επανάσταση στην παραγωγή γαλλίου το 2026» . Σε αυτήν εξετάζει την αυξανόμενη ευαλωτότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας απέναντι στις συγκεντρωμένες παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς και τον στρατηγικό ρόλο που αρχίζει να διαδραματίζει η Ελλάδα στην αναδιαμόρφωση της πρόσβασης της Ευρώπης σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Το δημοσίευμα τονίζει ότι παρότι η ποσότητα είναι περιορισμένη, το επίτευγμα σηματοδοτεί την πρώτη φορά που παράγεται γάλλιο μέσω ολοκληρωμένης βιομηχανικής διαδικασίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και εξηγεί ότι, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να σηματοδοτεί την απαρχή μιας ευρύτερης μεταστροφής στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια κλιμακούμενη κρίση κρίσιμων πρώτων υλών.

Η μεγάλη εικόνα

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ήπειρος επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό της, την ηλεκτροκίνηση, την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό των αμυντικών της δυνατοτήτων, παραμένει σε συντριπτικό βαθμό εξαρτημένη από εξωτερικούς προμηθευτές για τα υλικά που καθιστούν δυνατές αυτές τις φιλοδοξίες. Το γάλλιο, ένα ελάχιστα γνωστό αλλά απολύτως αναγκαίο στοιχείο, αναδεικνύεται σε κεντρικό σημείο αυτής της εξάρτησης — και η Ελλάδα εμφανίζεται πλέον ως κρίσιμος παράγοντας στην ευρωπαϊκή απάντηση.

Μια δομική αδυναμία που παρέμενε αόρατη

Οι προηγμένοι τομείς της ευρωπαϊκής μεταποίησης είναι βαθιά ενσωματωμένοι σε παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες που επί δεκαετίες σχεδιάζονταν με κριτήριο τη χαμηλή τιμή και την αποδοτικότητα, όχι την ανθεκτικότητα. Για μεγάλο διάστημα το μοντέλο αυτό απέδωσε. Ωστόσο, το discovery alert υποστηρίζει ότι τα όριά του έχουν πλέον καταστεί εμφανή. Οι κρίσιμες πρώτες ύλες παράγονται και επεξεργάζονται ολοένα και περισσότερο σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές, αφήνοντας τις βιομηχανίες εκτεθειμένες σε γεωπολιτικούς κραδασμούς, περιορισμούς εξαγωγών και εμπορικές συγκρούσεις.

Το γάλλιο αποτελεί ένα από τα πιο ακραία παραδείγματα αυτής της συγκέντρωσης. Αν και γεωλογικά δεν είναι σπάνιο, απαντάται μόνο σε ίχνη — κυρίως σε κοιτάσματα βωξίτη και ψευδαργύρου. Ως αποτέλεσμα, η παραγωγή του γίνεται σχεδόν αποκλειστικά ως παραπροϊόν της διύλισης αλουμινίου ή ψευδαργύρου. Με την πάροδο των ετών, η τεχνογνωσία και η δυναμικότητα διύλισης συγκεντρώθηκαν στην Ασία, και ιδίως στην Κίνα, η οποία σήμερα ελέγχει περίπου το 98% της παγκόσμιας δυναμικότητας εξευγενισμού γαλλίου.

Η εικόνα στην Ευρώπη

Η Ευρώπη, αντίθετα, δεν διαθέτει καμία πρωτογενή παραγωγή γαλλίου. Κάθε γραμμάριο που χρησιμοποιείται στα ευρωπαϊκά εργοστάσια είναι εισαγόμενο, συχνά μέσω μακρινών και αδιαφανών εφοδιαστικών αλυσίδων. Και αυτό  δεν αποτελεί απλώς εμπορικό ζήτημα, αλλά συστημικό βιομηχανικό κίνδυνο. Μια διακοπή στο στάδιο της διύλισης — είτε λόγω πολιτικών αποφάσεων, είτε λόγω προβλημάτων στις μεταφορές ή αναταράξεων στην αγορά — θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πολλούς κλάδους ταυτόχρονα.

Γιατί το γάλλιο είναι πιο κρίσιμο απ’ όσο φαίνεται

Για το ευρύ κοινό, το γάλλιο παραμένει σχεδόν άγνωστο. Για τους μηχανικούς και τους βιομηχανικούς σχεδιαστές, είναι απολύτως απαραίτητο. Οι ενώσεις του, όπως το αρσενίδιο του γαλλίου (GaAs) και το νιτρίδιο του γαλλίου (GaN), υπερτερούν του πυριτίου σε εφαρμογές υψηλής συχνότητας, υψηλής ισχύος και υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Οι ημιαγωγοί απορροφούν περίπου το 73% της παγκόσμιας κατανάλωσης γαλλίου. Στην Ευρώπη, τα μικροτσίπ αυτά στηρίζουν τα πάντα: από τα smartphones και τα data centres έως τον βιομηχανικό αυτοματισμό και τον ιατρικό εξοπλισμό. Οι τηλεπικοινωνιακές υποδομές, και ιδίως τα δίκτυα 5G, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε εξαρτήματα ραδιοσυχνοτήτων με βάση το γάλλιο. Χωρίς αυτά, η ταχύτητα, η αξιοπιστία και η ενεργειακή αποδοτικότητα των δικτύων θα μειώνονταν αισθητά.

Ο κλάδος της αυτοκινητοβιομηχανίας αποτελεί ακόμη μία βασική πηγή ζήτησης. Καθώς η Ευρώπη μεταβαίνει στα ηλεκτρικά οχήματα, τα ηλεκτρονικά ισχύος με βάση το γάλλιο χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο σε φορτιστές, μετατροπείς και συστήματα ελέγχου κινητήρων, βελτιώνοντας την απόδοση και μειώνοντας τις απώλειες ενέργειας.

Το σχέδιο για τις ΑΠΕ

Το γάλλιο είναι επίσης ενσωματωμένο στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Προηγμένα φωτοβολταϊκά και συστήματα φωτισμού LED εξαρτώνται από ενώσεις γαλλίου για υψηλή απόδοση και μεγάλη διάρκεια ζωής. Στον αμυντικό τομέα, το γάλλιο χρησιμοποιείται σε ραντάρ, δορυφορικές επικοινωνίες και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, γεγονός που του προσδίδει σαφή στρατηγική διάσταση.

Το discovery alert υπογραμμίζει ότι σε πολλές από αυτές τις εφαρμογές, το γάλλιο δεν αντικαθίσταται εύκολα. Η χρήση εναλλακτικών υλικών θα συνεπαγόταν σημαντικές απώλειες απόδοσης, κόστος επανασχεδιασμού και καθυστερήσεις.

Οικονομική έκθεση και κίνδυνοι για την απασχόληση

Οι επιπτώσεις μιας διαταραχής στην προμήθεια γαλλίου ξεπερνούν κατά πολύ τον τομέα των υλικών. μόνο η ευρωπαϊκή βιομηχανία ημιαγωγών στηρίζει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την ήπειρο. Δεδομένου ότι τα μικροτσίπ ενσωματώνονται σχεδόν σε κάθε σύγχρονο προϊόν, οι ελλείψεις θα μεταφέρονταν ταχύτατα στην αυτοκινητοβιομηχανία, τις τηλεπικοινωνίες, την αεροδιαστημική και τα ενεργειακά συστήματα.

Η πρόσφατη εμπειρία των ελλείψεων σε μικροτσίπ έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να ακινητοποιηθούν γραμμές παραγωγής. Οχήματα που μένουν ημιτελή, καθυστερήσεις σε έργα υποδομών και αυξήσεις τιμών για τους καταναλωτές αποκαλύπτουν την ευθραυστότητα των στενά συνδεδεμένων εφοδιαστικών αλυσίδων. Μια παρατεταμένη έλλειψη γαλλίου θα ενίσχυε αυτά τα φαινόμενα, υπονομεύοντας την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε μια κρίσιμη συγκυρία.

Η στρατηγική τομή της Ελλάδας

Σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η επιτυχία της Metlen Energy & Metals να παράγει γάλλιο αποδεικνύει ότι η ευρωπαϊκή παραγωγή είναι τεχνικά εφικτή. Με την ενσωμάτωση της ανάκτησης γαλλίου στην υφιστάμενη διύλιση βωξίτη και αλουμίνας, το έργο αποφεύγει την ανάγκη για δαπανηρές αυτόνομες μονάδες εξόρυξης.

Η προσέγγιση βασίζεται στη μέθοδο Bayer, το καθιερωμένο βιομηχανικό πρότυπο για την παραγωγή αλουμίνας από βωξίτη. Κατά τη διαδικασία αυτή, το γάλλιο διαλύεται μαζί με τις ενώσεις του αλουμινίου και μπορεί στη συνέχεια να διαχωριστεί, να συμπυκνωθεί και να καθαριστεί. Σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν ποσοστά ανάκτησης έως και 85%, ανάλογα με τη σύσταση του μεταλλεύματος και τη βελτιστοποίηση της διεργασίας.

Το έργο υποστηρίζεται από επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 295,5 εκατ. ευρώ, που ξεκίνησε το 2025, και από πρόσθετη χρηματοδότηση 50 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Έχει χαρακτηριστεί Στρατηγικό Έργο στο πλαίσιο του Κανονισμού της ΕΕ για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, γεγονός που του εξασφαλίζει ταχύτερες αδειοδοτήσεις και προνομιακή πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Η εταιρεία σχεδιάζει την κλιμάκωση της παραγωγής σε φάσεις, από πιλοτικές ποσότητες 5–10 τόνων σε εμπορική δυναμικότητα περίπου 50 τόνων ετησίως μετά το 2028. Αν και αυτό δεν θα κάλυπτε το σύνολο της ευρωπαϊκής ζήτησης, θα αποτελούσε σημαντικό βήμα προς τη μείωση της εξάρτησης από μονοσήμαντους προμηθευτές.

Μεταστροφή της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης

Το discovery alert εντάσσει το γάλλιο σε μια ευρύτερη μεταβολή της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Ο Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι η ασφάλεια εφοδιασμού πρέπει να αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός στόχος και όχι να αφήνεται αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς.

Τα εργαλεία πολιτικής περιλαμβάνουν ταχύτερες αδειοδοτήσεις, δημόσια χρηματοδότηση μέσω θεσμών όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στήριξη της έρευνας και ανάπτυξης, καθώς και στρατηγική αποθεματοποίηση. Η ακραία συγκέντρωση της προσφοράς γαλλίου το καθιστά υλικό πρώτης προτεραιότητας.

Η συμμετοχή των ευρωπαϊκών θεσμών στο ελληνικό έργο υποδηλώνει διάθεση αποδοχής υψηλότερου αρχικού κόστους και μακρύτερων χρονικών οριζόντων απόσβεσης, με αντάλλαγμα τη βιομηχανική ανθεκτικότητα.

Πηγή: https://energypress.gr