Πέτρος Αλεξανδρόπουλος
Σε μια μεταμεσονύκτια συμφωνία-ορόσημο στις 12 Νοεμβρίου 2026, οι διαπραγματευτές του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για την έγχυση περίπου 121 εκατομμυρίων πρόσθετων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ / ETS) της ΕΕ για την περίοδο 2026-2030. Η ρυθμιστική αυτή παρέμβαση, η οποία αντιστοιχεί σε 121 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, έχει σχεδιαστεί για να θωρακίσει την ενεργοβόρο μεταποιητική βάση της Ευρώπης από το αυξανόμενο κόστος συμμόρφωσης και τον διεθνή ανταγωνισμό.
Η συμφωνία, η αξία της οποίας εκτιμάται σε έως και 10 δισεκατομμύρια ευρώ σε ελάφρυνση του βιομηχανικού κόστους ανάλογα με τις τιμές της αγοράς άνθρακα, αντιπροσωπεύει μια αποφασιστική αναπροσαρμογή της κλιματικής και βιομηχανικής στρατηγικής της Ευρώπης. Καθώς οι παγκόσμιες εμπορικές εντάσεις και οι υψηλές τιμές ενέργειας εξακολουθούν να δοκιμάζουν τα ευρωπαϊκά εργοστάσια, οι Βρυξέλλες στέλνουν το μήνυμα ότι η διατήρηση της βιομηχανίας και της ανταγωνιστικότητας πρέπει να συμβαδίζει με την απανθρακοποίηση.
Το «μαξιλάρι» των δικαιωμάτων
Στο πλαίσιο του ETS της ΕΕ, οι εταιρείες υποχρεούνται να παραδίδουν ένα δικαίωμα εκπομπών για κάθε τόνο ισοδύναμου CO2 που εκπέμπουν. Ενώ 52 συγκεκριμένα βιομηχανικά προϊόντα διέπονται από εξειδικευμένους δείκτες αναφοράς επιδόσεων, περίπου το 25% όλων των δωρεάν δικαιωμάτων εμπίπτει στους «δείκτες αναφοράς θερμότητας και καυσίμων» — ευρέως γνωστούς ως «εφεδρικούς» δείκτες αναφοράς (fallback benchmarks). Αυτοί εφαρμόζονται σε πολύπλοκες διεργασίες και προϊόντα που δεν μπορούν να μετρηθούν με έναν ενιαίο δείκτη προϊόντος, υπολογίζοντας τις κατανομές με βάση τη συνολική κατανάλωση ενέργειας. Στους κανόνες αυτούς βασίζονται κρίσιμοι θεμελιώδεις τομείς, όπως τα χημικά, ο χαρτοπολτός και το χαρτί, το γυαλί, τα κεραμικά, καθώς και η επεξεργασία τροφίμων και ποτών.
Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε την τακτική πενταετή επικαιροποίηση των δεικτών αναφοράς τον Ιούνιο του 2026, προκειμένου να συμπεριλάβει τα κέρδη αποδοτικότητας του κορυφαίου 10% των εγκαταστάσεων, οι μειώσεις που προέκυψαν απείλησαν να προκαλέσουν απότομες αυξήσεις κόστους για τους τομείς των εφεδρικών δεικτών. Οι ηγέτες της βιομηχανίας και τα κράτη μέλη προειδοποίησαν ότι μια ξαφνική πτώση των δωρεάν αδειών θα επιτάχυνε τη «διαρροή άνθρακα» — τη μετεγκατάσταση δηλαδή ευρωπαϊκών εργοστασίων σε χώρες εκτός ΕΕ με χαλαρότερους κλιματικούς κανόνες.
Το διευρυμένο πακέτο
Σε απάντηση της νομοθετικής πρότασης της Επιτροπής τον Ιούλιο του 2026, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο διεύρυναν το πακέτο ελάφρυνσης πολύ πέρα από την αρχική βάση των 88 εκατομμυρίων δικαιωμάτων που είχε προτείνει η εκτελεστική εξουσία. Το τελικό «δίχτυ ασφαλείας» των 121 εκατομμυρίων δικαιωμάτων αντλεί πόρους από τρεις διακριτές δεξαμενές:
88 εκατομμύρια δικαιώματα που διατίθενται βάσει των υφιστάμενων κανόνων αποθεματικού του ΣΕΔΕ, σύμφωνα με την αρχική πρόταση του Ιουλίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
28 εκατομμύρια αδιάθετα δικαιώματα που ανακτήθηκαν από βιομηχανικές εγκαταστάσεις οι οποίες δεν πληρούσαν προηγουμένως τις υποχρεωτικές αιρεσιμότητες του ΣΕΔΕ, όπως η διενέργεια ενεργειακών ελέγχων ή η εφαρμογή σχεδίων κλιματικής ουδετερότητας.
5 εκατομμύρια στοχευμένα δικαιώματα που δεσμεύονται ειδικά μεταξύ 2026 και 2030 για την προστασία των πλέον εκτεθειμένων, ενεργοβόρων υποτομέων από τον οξύ κίνδυνο διαρροής άνθρακα.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι οι συννομοθέτες διασφάλισαν πως οι μηχανισμοί χρηματοδότησης για το κλίμα παραμένουν άθικτοι. Τυχόν άδειες από το στοχευμένο αποθεματικό των 5 εκατομμυρίων που δεν θα χρησιμοποιηθούν, θα κατανεμηθούν εξίσου μεταξύ του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και του Ταμείου Καινοτομίας της ΕΕ, διοχετεύοντας κεφάλαια πίσω σε υποδομές καθαρής ενέργειας και τεχνολογίες βιομηχανικής απανθρακοποίησης. Επιπλέον, η αναθεώρηση αυξάνει αυτές τις δωρεάν κατανομές χωρίς να ενεργοποιεί τον διατομεακό διορθωτικό συντελεστή του ΣΕΔΕ, αποφεύγοντας ακούσιες επιβαρύνσεις σε άλλους ρυθμιζόμενους κλάδους.
Τι σηματοδοτεί η συμφωνία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία
Η προσωρινή συμφωνία υπογραμμίζει μια ευρύτερη ρεαλιστική στροφή στη χάραξη ευρωπαϊκής πολιτικής κατά τον νομοθετικό κύκλο του 2026. Αντί να υπαναχωρήσει από τους πρωταρχικούς κλιματικούς της στόχους για το 2030, η ΕΕ προσαρμόζει τα μεταβατικά αποθέματα ασφαλείας που είναι διαθέσιμα στις θεμελιώδεις βιομηχανίες, όσο οι καθαρότερες τεχνολογίες κερδίζουν έδαφος.
Μιλώντας εκ μέρους της Προεδρίας του Συμβουλίου, ο Υπουργός Κλίματος, Ενέργειας και Περιβάλλοντος της Ιρλανδίας, Darragh O'Brien, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως ουσιαστικό σταθεροποιητή για την ευρωπαϊκή οικονομία. «Μέσω αυτής της συμφωνίας θα αυξήσουμε ταχέως τα δωρεάν δικαιώματα για ζωτικής σημασίας ενεργοβόρους τομείς εντός των “εφεδρικών” δεικτών αναφοράς θερμότητας και καυσίμων του ΣΕΔΕ που στηρίζουν την ευρωπαϊκή οικονομία», δήλωσε ο O'Brien. «Η τροποποίηση αυτή θα παράσχει την προβλεψιμότητα που χρειάζεται η βιομηχανία για τη βιώσιμη μετάβαση, παραμένοντας παράλληλα ανταγωνιστική στο εσωτερικό και διατηρώντας την παραγωγή εντός της ΕΕ».
Για κλάδους όπως τα κεραμικά, το γυαλί και τα χημικά —που έχουν αντιμετωπίσει έντονη συμπίεση των περιθωρίων κέρδους— η συμφωνία προσφέρει άμεση οικονομική ανάσα. Κλειδώνοντας υψηλότερα επίπεδα δωρεάν κατανομής έως το 2030, οι εταιρείες αποκτούν πολυετή βεβαιότητα σχετικά με τις υποχρεώσεις συμμόρφωσής τους για τον άνθρακα. Αυτή η προβλεψιμότητα έχει σχεδιαστεί για να απελευθερώσει κεφαλαιουχικές δαπάνες για μακροπρόθεσμα έργα ηλεκτροκίνησης, υιοθέτησης υδρογόνου και δέσμευσης άνθρακα, αντί να αναγκάζει τις επιχειρήσεις να δαπανούν ρευστότητα για βραχυπρόθεσμες άδειες συμμόρφωσης.
Παράλληλα, η ανακατεύθυνση 33 εκατομμυρίων δικαιωμάτων αιρεσιμότητας (η γενική προσθήκη των 28 εκατομμυρίων συν το στοχευμένο αποθεματικό των 5 εκατομμυρίων) στέλνει ένα σαφές ρυθμιστικό μήνυμα. Τα δικαιώματα που χάθηκαν από εγκαταστάσεις οι οποίες αγνόησαν τις υποχρεώσεις ενεργειακού ελέγχου αναδιανέμονται για να επιβραβεύσουν τους συμμορφούμενους τομείς και να στηρίξουν τα ταμεία καθαρών τεχνολογιών, ενισχύοντας τη λογοδοσία στην αγορά άνθρακα.
Τα επόμενα βήματα προς την εφαρμογή
Ενώ ο πολιτικός συμβιβασμός μεταξύ του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου αίρει το μεγαλύτερο εμπόδιο, απομένουν αρκετά διαδικαστικά βήματα προτού τα εργοστάσια δουν τις προσαρμοσμένες κατανομές στους λογαριασμούς τους.
1. Επίσημη έγκριση και υιοθέτηση: Το προσωρινό κείμενο πρέπει τώρα να λάβει την επίσημη έγκριση τόσο από το Συμβούλιο (μέσω των πρεσβευτών των κρατών μελών στην Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων - Coreper) όσο και από την ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Μετά τον καθιερωμένο νομικογλωσσικό έλεγχο για τη διασφάλιση της συνέπειας σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, τα δύο θεσμικά όργανα θα υιοθετήσουν επίσημα την αναθεωρημένη οδηγία.
2. Εκτελεστικοί κανόνες της Επιτροπής: Μόλις τεθεί σε ισχύ η νομοθεσία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συντάξει και θα εκδώσει λεπτομερείς εκτελεστικές πράξεις. Αυτοί οι τεχνικοί κανόνες θα επανυπολογίσουν τις ακριβείς τιμές των δεικτών αναφοράς θερμότητας και καυσίμων για την περίοδο εμπορίας 2026–2030 και θα καθορίσουν τον τρόπο κατανομής του στοχευμένου αποθεματικού των 5 εκατομμυρίων δικαιωμάτων στις πλέον εκτεθειμένες βιομηχανίες. Κατά τη διάρκεια των κοινοβουλευτικών διαπραγματεύσεων, οι νομοθέτες κάλεσαν επίσης την Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα στους επικαιροποιημένους υπολογισμούς δεικτών αναφοράς για ευάλωτους υποτομείς, όπως τα πυρίμαχα κεραμικά.
3. Η προθεσμία του Α' τριμήνου 2027: Ο νομοθετικός αυτός φάκελος εντάσσεται στον ευρύτερο «Χάρτη Πορείας Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» της ΕΕ, ο οποίος έχει αυστηρό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης το πρώτο τρίμηνο του 2027. Επειδή οι αναθεωρημένες κατανομές ισχύουν αναδρομικά από την έναρξη της περιόδου συμμόρφωσης 2026–2030, η ταχεία εκτέλεση έως τις αρχές του 2027 είναι ζωτικής σημασίας, ώστε οι εθνικές αρχές να μπορέσουν να επικαιροποιήσουν τους ετήσιους πίνακες δωρεάν κατανομής προτού οι εταιρείες παραδώσουν δικαιώματα για τις εκπομπές τους του 2026.
Πηγή: https://energypress.gr/