Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

H πρώτη dunkelflaute για φέτος στην Ευρώπη - Οι επιπτώσεις στις τιμές και οι εκτιμήσεις για τον υπόλοιπο χειμώνα

H πρώτη dunkelflaute για φέτος στην Ευρώπη - Οι επιπτώσεις στις τιμές και οι εκτιμήσεις για τον υπόλοιπο χειμώνα

Πέτρος Αλεξανδρόπουλος 

Οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκονται αντιμέτωπες με μια πρώιμη χειμερινή δοκιμασία, καθώς η ήπειρος βιώνει την πρώτη σημαντική περίοδο Dunkelflaute της φετινής σεζόν, δηλαδή ένα παρατεταμένο διάστημα ασυνήθιστα χαμηλής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας τόσο από αιολικά όσο και από φωτοβολταϊκά συστήματα. Ο συνδυασμός της περιορισμένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, των χαμηλότερων θερμοκρασιών και των ήδη αυξημένων τιμών φυσικού αερίου έχει εκτοξεύσει τις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας, με ορισμένες τιμές κατά τις βραδινές ώρες αιχμής να ξεπερνούν τα 600 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh).

Το επεισόδιο αναδεικνύει μια διαρκή αδυναμία της ενεργειακής μετάβασης της Ευρώπης: παρά τη ραγδαία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές, η ήπειρος εξακολουθεί να είναι σε σημαντικό βαθμό εκτεθειμένη στις καιρικές συνθήκες και στη διαθεσιμότητα συμβατικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.

Οι άμεσες συνέπειες είναι ιδιαίτερα εμφανείς στη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις χώρες της Μπενελούξ, όπου ένα αργά κινούμενο καιρικό σύστημα έχει προκαλέσει συνθήκες αυξημένης νέφωσης και ασθενών ανέμων. Με τις ανεμογεννήτριες να παράγουν σημαντικά λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια και τα φωτοβολταϊκά να λειτουργούν κάτω από τις δυνατότητές τους, τα ηλεκτρικά συστήματα αναγκάζονται να βασιστούν περισσότερο σε μονάδες φυσικού αερίου και άλλες συμβατικές πηγές παραγωγής.

Αιφνίδια πίεση στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας

Η αντίδραση των τιμών ήταν εντυπωσιακή. Στη δημοπρασία της αγοράς επόμενης ημέρας (day-ahead) της Δευτέρας, η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στη Γαλλία διαμορφώθηκε στα 334,12 ευρώ/MWh, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022, ενώ στη Γερμανία έφτασε τα 345,64 ευρώ/MWh. Σε ορισμένα χρονικά διαστήματα της βραδινής αιχμής, οι τιμές ξεπέρασαν τα 600 ευρώ/MWh, αντανακλώντας την απότομη αύξηση της ανάγκης για συμβατική ηλεκτροπαραγωγή, καθώς η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές υποχωρούσε.

Η πίεση δεν περιορίζεται στην ηπειρωτική Ευρώπη. Ο βρετανικός διαχειριστής του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, National Energy System Operator (NESO), εξέδωσε προειδοποίηση για περιορισμένα περιθώρια επάρκειας ηλεκτρικής ενέργειας, αφού προέβλεψε πιθανό έλλειμμα προσφοράς περίπου 1,4 GW κατά τις πρωινές ώρες της Δευτέρας. Αν και οι μεταγενέστερες εξελίξεις στην αγορά και οι αναθεωρημένες προβλέψεις περιόρισαν την εκτιμώμενη απόκλιση, η προειδοποίηση ανέδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να επιδεινωθεί η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης όταν πολλές διασυνδεδεμένες αγορές αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα χαμηλή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Στο πρόβλημα προστίθενται και οι θερμοκρασίες. Οι μετεωρολογικές προβλέψεις κάνουν λόγο για τιμές περίπου 1 έως 3 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερες από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα σε τμήματα της Ευρώπης, γεγονός που αυξάνει τις ανάγκες θέρμανσης ακριβώς τη στιγμή που η αιολική και η ηλιακή παραγωγή δυσκολεύονται. Ο ταυτόχρονος περιορισμός της προσφοράς και η αύξηση της ζήτησης δημιουργούν ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες για τους διαχειριστές των ηλεκτρικών συστημάτων.

Οι επιπτώσεις του Dunkelflaute

Το επεισόδιο αποτυπώνει τη σημασία του Dunkelflaute, μιας γερμανικής λέξης που συνδυάζει τις έννοιες του σκοταδιού και της άπνοιας. Περιγράφει περιόδους κατά τις οποίες τόσο η αιολική όσο και η ηλιακή παραγωγή παραμένουν ασυνήθιστα χαμηλές, ενίοτε για αρκετές συνεχόμενες ημέρες. Αν και τέτοια φαινόμενα δεν είναι πρωτοφανή, οι συνέπειές τους αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία όσο αυξάνεται το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών στο ευρωπαϊκό ενεργειακό μείγμα.

Το φυσικό αέριο στο επίκεντρο της ενεργειακής εξίσωσης

Ο άμεσος παράγοντας που καλείται να καλύψει το κενό της μειωμένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές είναι η συμβατική ηλεκτροπαραγωγή, κυρίως από φυσικό αέριο. Οι μονάδες φυσικού αερίου προσφέρουν ευελιξία, καθώς μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τους όταν υποχωρεί η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα. Ωστόσο, το λειτουργικό τους κόστος είναι σημαντικά υψηλότερο από εκείνο των αιολικών και ηλιακών εγκαταστάσεων, των οποίων το κόστος παραγωγής δεν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές των καυσίμων μετά την κατασκευή τους.

Στο ευρωπαϊκό σύστημα οριακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, η ακριβότερη μονάδα παραγωγής που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει, κατά κανόνα, τη χονδρική τιμή στην αγορά. Κατά συνέπεια, όταν η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές δεν επαρκεί, οι μονάδες φυσικού αερίου μπορούν να καθορίσουν την τιμή για το σύνολο της αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από φθηνότερες πηγές.

Ο μηχανισμός αυτός δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα τον φετινό χειμώνα, καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου βρίσκονται ήδη σε υψηλά επίπεδα. Η γεωπολιτική αναταραχή που συνδέεται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει περιορίσει τη διαθεσιμότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στις διεθνείς αγορές και έχει εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ Ευρωπαίων και Ασιατών αγοραστών.

Σύμφωνα με την έκθεση Global Gas Security Review 2026 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η Ευρώπη εισέρχεται στη χειμερινή περίοδο 2026-2027 με τα χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου από το 2013. Ο Οργανισμός προειδοποιεί ότι, σε περίπτωση χειμώνα ψυχρότερου από τον μέσο όρο και συνεχιζόμενων διαταραχών στις ροές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα αποθέματα της ΕΕ θα μπορούσαν να υποχωρήσουν κάτω από το 10% της συνολικής ωφέλιμης χωρητικότητας έως τα τέλη Μαρτίου 2027.

Αυξημένες πιέσεις

Η πίεση είναι ήδη ορατή στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες φυσικού αερίου στη Γερμανία έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο, αποδεικνύοντας πόσο γρήγορα οι συμβατικές μονάδες πρέπει να καλύψουν το κενό όταν περιορίζεται η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Οι επιπτώσεις στις τιμές δεν περιορίζονται στις επιμέρους δημοπρασίες ηλεκτρικής ενέργειας. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για τον Δεκέμβριο στη Γερμανία και τη Γαλλία διαπραγματεύονται ήδη κοντά στα 200 ευρώ/MWh, σε επίπεδα υπερδιπλάσια σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Οι τιμές αυτές δείχνουν ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά ενσωματώνουν ήδη σημαντικούς κινδύνους για την επάρκεια εφοδιασμού στις προσδοκίες τους για τον χειμώνα.

Ηλιακή ενέργεια

Η σημερινή κατάσταση αναδεικνύει επίσης τους εποχικούς περιορισμούς της ηλιακής ενέργειας, παρά την ολοένα σημαντικότερη συμβολή της στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.

Η ηλιακή ενέργεια έχει εξελιχθεί σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες και οικονομικότερες πηγές ηλεκτροπαραγωγής παγκοσμίως. Υπό ευνοϊκές συνθήκες, το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις μπορεί να υποχωρήσει περίπου στα 0,024 ευρώ/kWh, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το λειτουργικό κόστος των συμβατικών μονάδων ορυκτών καυσίμων.

Η συμβολή της στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης είναι επίσης ολοένα πιο σημαντική. Η ηλιακή παραγωγή έχει περιορίσει την ανάγκη για εισαγωγές φυσικού αερίου και έχει προσφέρει πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια σε περιόδους εξαιρετικά αυξημένης θερινής ζήτησης.

Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται σε πρόσφατες αναλύσεις του ενεργειακού κλάδου, η ηλιακή ενέργεια κάλυψε το 25,4% της ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ τον Ιούνιο, προτού το ποσοστό υποχωρήσει στο 13,2% τον Οκτώβριο. Η πτώση αντανακλά τη μικρότερη διάρκεια της ημέρας και τη χαμηλότερη ηλιακή ακτινοβολία κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες και όχι κάποια θεμελιώδη αδυναμία της τεχνολογίας.

Η ευρύτερη πρόκληση

Η ευπάθεια που αποκαλύπτει η πρώτη για φέτος Dunkelflaute δεν αφορά μόνο τη διαλείπουσα φύση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας. Η ικανότητα της Ευρώπης να διαχειρίζεται παρατεταμένες περιόδους χαμηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές εξαρτάται επίσης από τη διαθεσιμότητα υδροηλεκτρικών μονάδων, πυρηνικής ενέργειας, συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και διασυνοριακών διασυνδέσεων.

Αρκετοί από αυτούς τους πόρους αντιμετωπίζουν τους δικούς τους περιορισμούς. Τα υδροηλεκτρικά αποθέματα στη σκανδιναβική περιοχή βρίσκονται, σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, περίπου 10 TWh κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας, ενώ η μειωμένη διαθεσιμότητα πυρηνικών μονάδων στη Γαλλία έχει επιβαρύνει περαιτέρω το περιφερειακό ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης.

Τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών και οι αυξημένες θερμοκρασίες των υδάτων έχουν επίσης καταδείξει πώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν τόσο την υδροηλεκτρική παραγωγή όσο και τα συστήματα ψύξης που απαιτούνται από πυρηνικές και συμβατικές θερμικές μονάδες.

Η σκανδιναβική περιοχή είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε αυτές τις εξελίξεις. Σύμφωνα με την ενεργειακή εταιρεία Mind Energy, ο συνδυασμός χαμηλότερων του μέσου όρου υδροηλεκτρικών αποθεμάτων, περιορισμένων ευρωπαϊκών αποθεμάτων φυσικού αερίου και διαταραχών στις προμήθειες LNG αυξάνει τον κίνδυνο νέων απότομων αυξήσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως στη νότια Νορβηγία, τη Σουηδία και τη Δανία. Σε περιόδους χαμηλής αιολικής παραγωγής, οι συγκεκριμένες αγορές ενδέχεται να εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται σε γερμανικές μονάδες φυσικού αερίου.

Τα συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες μπορούν να συμβάλουν στη διαχείριση βραχυπρόθεσμων διακυμάνσεων, ιδιαίτερα κατά τις βραδινές ώρες αιχμής. Ωστόσο, η δυνατότητά τους να καλύψουν τις ανάγκες για αρκετές συνεχόμενες ημέρες ανεπαρκούς παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές παραμένει περιορισμένη.

Τι επιφυλάσσει το υπόλοιπο του χειμώνα;

Οι προοπτικές για το υπόλοιπο του χειμώνα 2026-2027 χαρακτηρίζονται από σημαντική αβεβαιότητα, με τους κινδύνους να κλίνουν προς τη διατήρηση της μεταβλητότητας των τιμών. Σύμφωνα με την αξιολόγηση της ενεργειακής εταιρείας ανάλυσης αγορών Kpler για τον Οκτώβριο, το φυσικό αέριο αναμένεται να παραμείνει η οριακή πηγή καθορισμού των τιμών σε περισσότερες από το 70% των ωρών της χειμερινής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία και σε πάνω από το 65% στη Γαλλία. Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα εξακολουθήσουν να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις εξελίξεις στην αγορά φυσικού αερίου, στις γεωπολιτικές εντάσεις και στις μεταβολές της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές λόγω των καιρικών συνθηκών.

Ωστόσο, οι προοπτικές δεν είναι αποκλειστικά αρνητικές. Η Kpler εντοπίζει επίσης πιέσεις προς τα κάτω στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κατά το πρώτο τρίμηνο του 2027. Ηπιότερες από τον μέσο όρο θερμοκρασίες, βελτιωμένη διαθεσιμότητα των γαλλικών πυρηνικών μονάδων και πρόσθετες προμήθειες LNG θα μπορούσαν να περιορίσουν την κατανάλωση φυσικού αερίου και να αποσυμπιέσουν τις αγορές χονδρικής.

Οι ευρωπαϊκές υποδομές φυσικού αερίου είναι επίσης πολύ πιο διαφοροποιημένες σε σχέση με την ενεργειακή κρίση του 2021-2022. Η επέκταση της δυναμικότητας εισαγωγής LNG, οι εναλλακτικές συμφωνίες προμήθειας και η χαμηλότερη συνολική κατανάλωση φυσικού αερίου αποτελούν σημαντικές δικλίδες ασφαλείας. Ωστόσο, τα πλεονεκτήματα αυτά δεν εξαλείφουν τους κινδύνους που συνδέονται με τα μειωμένα αποθέματα και την αβεβαιότητα γύρω από τις διεθνείς ροές φυσικού αερίου.

Η προειδοποίηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για πιθανή υποχώρηση των αποθεμάτων προς τα τέλη Μαρτίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ένας ψυχρός Φεβρουάριος ή Μάρτιος, σε συνδυασμό με μια νέα παρατεταμένη περίοδο Dunkelflaute, θα μπορούσε να ασκήσει πρόσθετη πίεση σε ένα ήδη επιβαρυμένο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης.

Επιπλέον, τα χαμηλότερα επίπεδα αποθήκευσης περιορίζουν την ευελιξία του συστήματος, καθώς οι ρυθμοί άντλησης φυσικού αερίου από τις αποθήκες τείνουν να μειώνονται όσο αυτές αδειάζουν.

Κατά συνέπεια, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αντιμετωπίζει δύο διακριτούς κινδύνους: από τη μία πλευρά, απότομες αυξήσεις των τιμών κατά τις περιόδους ανεπαρκούς παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές και, από την άλλη, μια πιο παρατεταμένη αύξηση του ενεργειακού κόστους, εφόσον οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου διατηρηθούν καθ' όλη τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου



Πηγή: https://energypress.gr/




ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ