του Μιχάλη Χριστοδουλίδη
Οι έντονες διαφωνίες που καταγράφηκαν στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέδειξαν το βαθύ ρήγμα μεταξύ Βορρά και Νότου ως προς το μέλλον της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, με επίκεντρο τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και τον βαθμό ενοποίησης των δικτύων. Η αντιπαράθεση μεταξύ του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και της Σουηδής ομολόγου του, Έμπα Μπους, δεν περιορίστηκε σε τεχνικά ζητήματα, αλλά επεκτάθηκε και σε πολιτικό επίπεδο, με αιχμές περί «τελεσιγράφων» και σαφείς διαφοροποιήσεις ως προς τη φιλοσοφία του ευρωπαϊκού ενεργειακού σχεδιασμού.
Η σουηδική πλευρά εξέφρασε ξεκάθαρα την απροθυμία της απέναντι στην ενίσχυση ενός πιο κεντρικού και ενοποιημένου μοντέλου διασύνδεσης των ηλεκτρικών δικτύων, υπογραμμίζοντας ότι οι επενδύσεις θα πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους. Πίσω από αυτή τη θέση διαφαίνεται ο φόβος ότι χώρες όπως η Σουηδία, με ήδη ανεπτυγμένα και αποδοτικά ενεργειακά συστήματα, θα κληθούν να επωμιστούν σημαντικό μέρος του κόστους για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Παράλληλα, η Στοκχόλμη ανησυχεί ότι η ενίσχυση των διασυνδέσεων θα οδηγήσει σε αύξηση των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας προς τον ευρωπαϊκό Νότο, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει τη διαθεσιμότητα ενέργειας στο εσωτερικό και να επιβαρύνει τους Σουηδούς καταναλωτές με υψηλότερες τιμές.
Απέναντι σε αυτή τη στάση, η ελληνική πλευρά ανέδειξε την ανάγκη για μεγαλύτερη σύγκλιση και αλληλεγγύη εντός της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Ο Σταύρος Παπασταύρου απέρριψε την προσέγγιση της Σουηδίας, τονίζοντας ότι οι πιέσεις ή τα «τελεσίγραφα» δεν συνάδουν με το πνεύμα συνεργασίας που απαιτείται σε μια κρίσιμη συγκυρία. Επισήμανε, μάλιστα, ότι οι μεγάλες αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έχουν δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια ένα «τείχος τιμών» μεταξύ Βορρά και Νότου, με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης να επιβαρύνονται δυσανάλογα, γεγονός που υπονομεύει τη συνοχή της ενιαίας αγοράς.
Παρά τις ανησυχίες της Σουηδίας, μια πιο συνολική προσέγγιση δείχνει ότι η εμβάθυνση των διασυνδέσεων μπορεί να λειτουργήσει εξισορροπητικά για ολόκληρη την Ευρώπη. Η καλύτερη κατανομή της ενέργειας και η ενίσχυση του ανταγωνισμού οδηγούν σε σύγκλιση των τιμών και περιορισμό των ακραίων διαφορών. Για παράδειγμα, εάν η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σουηδία ανέρχεται στα 50 €/MWh και σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης φτάνει τα 100 €/MWh, η ανάπτυξη των διασυνδέσεων μπορεί να οδηγήσει σε μια ενδιάμεση εξισορρόπηση, της τάξης των 70–75 €/MWh. Αν και αυτό συνεπάγεται μια σχετική αύξηση για τις χώρες με χαμηλές τιμές, όπως η Σουηδία, ταυτόχρονα μειώνει σημαντικά το κόστος για τις πιο επιβαρυμένες χώρες και ενισχύει τη συνολική σταθερότητα της αγοράς. Σε βάθος χρόνου, η περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και των υποδομών αναμένεται να οδηγήσει σε γενικευμένη πτώση των τιμών, γεγονός που καθιστά το επιχείρημα περί μόνιμης επιβάρυνσης των σουηδικών νοικοκυριών λιγότερο πειστικό.
Συνολικά, η αντιπαράθεση αυτή αναδεικνύει το βασικό δίλημμα της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: από τη μία πλευρά, την ανάγκη για ενοποίηση και αλληλεγγύη, και από την άλλη, την επιθυμία ορισμένων κρατών να προστατεύσουν τα εθνικά τους πλεονεκτήματα. Η εξέλιξη της συζήτησης θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να διαμορφώσει ένα πραγματικά ενιαίο και δίκαιο ενεργειακό σύστημα.
Σε βάθος χρόνου, καθώς θα αναπτύσσονται περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και θα βελτιώνεται η αποδοτικότητα των δικτύων, οι τιμές αναμένεται να υποχωρήσουν περαιτέρω. Επομένως, το επιχείρημα ότι τα σουηδικά νοικοκυριά θα επιβαρυνθούν μόνιμα δεν είναι απόλυτα αντικειμενικό, καθώς παραβλέπει τα συνολικά οφέλη της ενοποιημένης αγοράς και τη δυναμική μείωσης του κόστους σε βάθος χρόνου.
Συνεπώς, η στάση της Σουηδίας μάλλον προσεγγίζει με όρους καθαρά συμφεροντολογικούς παρά διάθεσης αλληλεγγύης προς το σύνολο των Ευρωπαίων πολιτών στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ενεργειακής ενοποίησης,. Η χώρα επιδιώκει ένα πλαίσιο συνεργασίας που θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητές της, και δεν θα υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της. Αυτό πάντως λέγεται κοιτάω μόνο την πάρτι μου.
_____________
Μιχάλης Χριστοδουλίδης
Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ
Ενεργειακός Αναλυτής
Πηγή: https://energypress.gr/