Πέτρος Αλεξανδρόπουλος  

Καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και προσπαθεί να μειώσει τις εκπομπές άνθρακα, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο δίλημμα: οι ίδιες τεχνολογίες που τροφοδοτούν την πράσινη μετάβαση της ηπείρου είναι αυτές που μπορεί να αποτελέσουν και μία μείζονα απειλή για την ασφαλεία.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οι κινεζικής κατασκευής ηλιακοί μετατροπείς (solar inverters) — οι ψηφιακές συσκευές που διαχειρίζονται τον τρόπο με τον οποίο η ηλεκτρική ενέργεια από τα ηλιακά πάνελ διοχετεύεται σε σπίτια, επιχειρήσεις και εθνικά δίκτυα ηλεκτροδότησης. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται πλέον ότι η συντριπτική εξάρτηση της ΕΕ από κινεζική τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί σε στρατηγική ευπάθεια, ικανή να προκαλέσει ακόμη και σοβαρές διακοπές ηλεκτροδότησης.

Η πρωτοβουλία της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκανε πρόσφατα ένα σημαντικό βήμα, αποκλείοντας τη χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά κονδύλια για κινεζικής κατασκευής ηλιακούς μετατροπείς. Η απόφαση αντανακλά την αυξανόμενη ανησυχία στις Βρυξέλλες ότι οι φιλοδοξίες της Ευρώπης για πράσινη ενέργεια έχουν δημιουργήσει μια επικίνδυνη εξάρτηση από ξένη τεχνολογία, ιδιαίτερα από την Κίνα.

Αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι κινεζικοί μετατροπείς έχουν χρησιμοποιηθεί για δολιοφθορά σε ευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές, ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια και παράγοντες της βιομηχανίας προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι δεν είναι πλέον θεωρητικοί.

Ο «εγκέφαλος» της ηλιακής ενέργειας

Οι ηλιακοί μετατροπείς συχνά περιγράφονται ως ο «εγκέφαλος» ενός συστήματος ηλιακής ενέργειας. Ο ρόλος τους είναι να μετατρέπουν το συνεχές ρεύμα που παράγεται από τα φωτοβολταϊκά πάνελ σε εναλλασσόμενο ρεύμα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από νοικοκυριά και να διοχετευθεί στα εθνικά δίκτυα.

Οι σύγχρονοι μετατροπείς είναι επίσης πλήρως διασυνδεδεμένες συσκευές. Βασίζονται στη σύνδεση στο διαδίκτυο για ενημερώσεις λογισμικού, συντήρηση, διαγνωστικούς ελέγχους και εξισορρόπηση του δικτύου. Αυτή η συνδεσιμότητα επιτρέπει στους διαχειριστές να παρακολουθούν τα συστήματα εξ αποστάσεως και να βελτιώνουν την αποδοτικότητά τους.

Η Αχίλλειος Πτέρνα

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η συνδεσιμότητα μπορεί να αποτελέσει και την Αχίλλειο Πτέρνα του όλου συστήματος.

«Όλες οι εταιρείες κατασκευής μετατροπέων διαθέτουν κάτι σαν “διακόπτη απενεργοποίησης”», δήλωσε  χαρακτηριστικά στη Deutsche Welle ο Κρίστοφ Ποντεβίλς, γενικός γραμματέας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κατασκευαστών Ηλιακής Ενέργειας, σε μία δήλωση, η οποία επιτείνει τις ανησυχίες στον ευρωπαϊκό ενεργειακό τομέα. Τέτοιες λειτουργίες απομακρυσμένης πρόσβασης έχουν σχεδιαστεί κυρίως για λόγους ασφάλειας και λειτουργικής σταθερότητας. Ωστόσο, ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια προειδοποιούν ότι κακόβουλοι παράγοντες — είτε χάκερ, είτε εγκληματικές ομάδες, είτε εχθρικά κράτη — θα μπορούσαν θεωρητικά να εκμεταλλευτούν αυτά τα συστήματα για να διαταράξουν την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε ένα ολοένα και πιο ψηφιοποιημένο ενεργειακό δίκτυο, ακόμη και μια τοπική βλάβη μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες.

Ο Ποντεβίλς προειδοποίησε ότι ο έλεγχος μόλις 10 γιγαβάτ ηλιακής ισχύος θα μπορούσε δυνητικά να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο. Κινέζοι κατασκευαστές έχουν ήδη προμηθεύσει εξοπλισμό για περισσότερα από 220 γιγαβάτ εγκατεστημένης ηλιακής ισχύος σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η κλίμακα αυτή έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.

Η κινεζική κυριαρχία στην πράσινη μετάβαση της Ευρώπης

Η εξάρτηση της Ευρώπης από κινεζική τεχνολογία καθαρής ενέργειας εκτείνεται πολύ πέρα από τους μετατροπείς.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Loom, η Κίνα αντιστοιχεί στο 98% των ηλιακών πάνελ και στο 88% των μπαταριών ιόντων λιθίου που εισάγονται στην Ευρώπη. Στην αγορά των μετατροπέων ειδικότερα, οι κινεζικές εταιρείες κυριαρχούν σχεδόν ολοκληρωτικά.

Το 2024, το 61% όλων των μετατροπέων που εισήχθησαν στην Ευρώπη προήλθε από την Κίνα. Δύο κινεζικές εταιρείες — η Huawei και η Sungrow — έχουν εξελιχθεί σε κυρίαρχους παγκόσμιους προμηθευτές.

Κι αυτό γιατί οι Κινέζοι κατασκευαστές προσφέρουν προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές, διαθέτοντας τεράστια παραγωγική ικανότητα και πλήρως καθετοποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού, τις οποίες οι ευρωπαϊκοί ανταγωνιστές δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν.

Προτεραιότητες

Για χρόνια, η Ευρώπη έδινε προτεραιότητα στο χαμηλό κόστος και στην ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αντί στην βιομηχανική αυτονομία. Η στρατηγική αυτή βοήθησε στην ταχύτερη υιοθέτηση της ηλιακής ενέργειας και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι αυξανόμενοι φόβοι για κυβερνοεπιθέσεις αναγκάζουν πλέον τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν αυτή την προσέγγιση.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο την ενεργειακή τεχνολογία όχι απλώς ως οικονομικό ζήτημα, αλλά ως στρατηγικό θέμα που συνδέεται με την εθνική ασφάλεια.

Φόβοι για κυβερνοασφάλεια 

Η συζήτηση γύρω από τους μετατροπείς κλιμακώθηκε σημαντικά μετά από δημοσίευμα του Reuters το 2025, σύμφωνα με το οποίο Αμερικανοί αξιωματούχοι ενέργειας ανακάλυψαν ύποπτες συσκευές επικοινωνίας μέσα σε ορισμένους κινεζικής κατασκευής μετατροπείς.

Αν και οι ακριβείς δυνατότητες και οι σκοποί αυτών των συσκευών παραμένουν ασαφείς, η αποκάλυψη ενίσχυσε τις υποψίες τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στις Βρυξέλλες.

«Η απειλή είναι πραγματική», προειδοποίησε η ειδικός κυβερνοασφάλειας Σβάντγιε Βέστφαλ. «Δεν πρόκειται για κατασκευασμένο σενάριο.»

Οι ειδικοί φοβούνται ότι κρυφές μονάδες επικοινωνίας ή μη εξουσιοδοτημένες διαδρομές απομακρυσμένης πρόσβασης θα μπορούσαν να επιτρέψουν σε εξωτερικούς παράγοντες να παρέμβουν σε κρίσιμες υποδομές.

Η ανησυχία αυτή εντείνεται σε μια περίοδο όπου οι κυβερνοεπιθέσεις κατά ενεργειακών συστημάτων αυξάνονται διεθνώς. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ήδη επίμονες απειλές που στοχεύουν μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, τραπεζικά συστήματα και δίκτυα κοινής ωφέλειας.

Τα ηλεκτρικά δίκτυα θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητα, επειδή οι σύγχρονες κοινωνίες εξαρτώνται από την αδιάλειπτη παροχή ρεύματος για σχεδόν κάθε βασική υπηρεσία — νοσοκομεία, επικοινωνίες, χρηματοπιστωτικά συστήματα, μεταφορές και άμυνα.

Μια συντονισμένη διακοπή στις υποδομές ανανεώσιμης ενέργειας, ακόμη και προσωρινή, θα μπορούσε να έχει σοβαρές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες.

Οι Βρυξέλλες υιοθετούν σκληρότερη στάση

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να περιορίσει τη χρηματοδότηση κινεζικών μετατροπέων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας, ώστε να περιοριστεί η στρατηγική εξάρτηση από ξένες τεχνολογίες.

Τον Μάρτιο, οι Βρυξέλλες παρουσίασαν τον Νόμο Επιτάχυνσης της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act), ο οποίος στοχεύει στη διοχέτευση μεγαλύτερης στήριξης προς ευρωπαϊκές πράσινες τεχνολογίες, όπως μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα και εξαρτήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Παράλληλα, η ΕΕ πρότεινε αναθεώρηση του Cybersecurity Act, που θα δίνει στις Βρυξέλλες μεγαλύτερη εξουσία να αποκλείουν ξένες εταιρείες από κρίσιμους τομείς υποδομών, όπως οι επικοινωνίες και η ενεργειακή τροφοδοσία.

Οι περιορισμοί για τους μετατροπείς αφορούν συγκεκριμένα έργα που χρηματοδοτούνται απευθείας από ευρωπαϊκά κονδύλια και θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης.

Ωστόσο, τα μέτρα δεν συνιστούν πλήρη απαγόρευση. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν ακόμη να αγοράζουν κινεζικούς μετατροπείς ανεξάρτητα, ενώ τα ήδη εγκατεστημένα κινεζικά συστήματα θα συνεχίσουν να λειτουργούν.

Και αυτό φήνει την Ευρώπη εκτεθειμένη.

Το κόστος της ενεργειακής αυτονομίας

Ένα από τα βασικά ερωτήματα που αντιμετωπίζει πλέον η Ευρώπη είναι κατά πόσο οι εγχώριοι κατασκευαστές μπορούν ρεαλιστικά να αντικαταστήσουν τους Κινέζους προμηθευτές.

Σήμερα, περίπου το 80% των νέων ηλιακών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη βασίζεται σε κινεζικούς μετατροπείς. Η αντικατάσταση αυτής της δυναμικότητας θα απαιτούσε ταχεία επέκταση της ευρωπαϊκής παραγωγής.

Εκπρόσωποι της βιομηχανίας υποστηρίζουν ότι αυτό είναι εφικτό. Ο Ποντεβίλς θεωρεί ότι οι ευρωπαίοι κατασκευαστές θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγική τους ικανότητα μέσα σε λίγους μήνες, εφόσον υπάρξει επαρκής πολιτική στήριξη και επενδύσεις.

Οικονομικά, η επιβάρυνση ενδέχεται να είναι μικρότερη από όσο φοβούνται πολλοί καταναλωτές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι ευρωπαϊκής κατασκευής μετατροπείς θα κοστίζουν περίπου 2% περισσότερο από τους κινεζικούς.

Πηγή: https://energypress.gr/