Σε ισχύ είναι από την περασμένη Πέμπτη, 1η Ιανουαρίου, ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα της ΕΕ (CBAM), με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των Ευρωπαίων κατασκευαστών αγαθών έναντι των μη ευρωπαϊκών εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε πιο χαλαρά πλαίσια μείωσης εκπομπών. Η Κίνα ήταν η πρώτη που απείλησε με αντίποινα και από ό,τι φαίνεται δεν θα είναι η τελευταία.

Ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει τις ακούσιες επιπτώσεις των αυστηρότερων παγκοσμίως προτύπων μείωσης εκπομπών για τη βιομηχανία, δηλαδή το υπέρογκο κόστος που καθιστά το τελικό προϊόν μη ανταγωνιστικό. Αυτό έγινε ιδιαίτερα επώδυνο για τους Ευρωπαίους παραγωγούς προϊόντων όπως ο χάλυβας και το τσιμέντο, όπου ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής είναι η Κίνα — η οποία δεν διαθέτει τίποτα που να μοιάζει με τις απαιτήσεις μείωσης εκπομπών της ΕΕ, με αποτέλεσμα ο χάλυβας και το τσιμέντο της να είναι πολύ φθηνά και οι αγοραστές να τα προτιμούν.

Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας

Με άλλα λόγια, προκειμένου να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων παραγωγών χάλυβα και τσιμέντου — καθώς και των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας — η Ευρωπαϊκή Ένωση φρόντισε ώστε ο φθηνότερος εισαγόμενος χάλυβας, τσιμέντο και ηλεκτρική ενέργεια να μην είναι πλέον τόσο φθηνά. Η Κίνα και η Ινδία δεν είναι ευχαριστημένες με αυτό — και υπάρχουν κινήσεις στις οποίες μπορούν να προχωρήσουν και οι οποίες  δεν θα βοηθήσουν διόλου την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Όπως ήδη μετέδωσε το Bloomberg, σε εκτενή του αναφορά, μόλις τέθηκε σε ισχύ ο CBAM, το Υπουργείο Εμπορίου της Κίνας εξέδωσε ανακοίνωση, στην οποία χαρακτήρισε τη νομοθεσία «άδικη», υπογραμμίζοντας ότι εισάγει «διακρίσεις». «Θα λάβουμε αποφασιστικά όλα τα αναγκαία μέτρα για να απαντήσουμε σε οποιουσδήποτε άδικους εμπορικούς περιορισμούς», ανέφερε χαρακτηριστικά το υπουργείο στην ανακοίνωσή του.

«Ο CBAM είναι αρκετά αντιδημοφιλής μεταξύ των μεγάλων εξαγωγέων προς την ΕΕ, αλλά έχει ήδη αποδειχθεί αρκετά αποτελεσματικός στο να ωθεί διστακτικές χώρες προς τη δημιουργία ή την επέκταση μηχανισμών τιμολόγησης του άνθρακα», δήλωσε στους Financial Times ένας σύμβουλος που ειδικεύεται στις αγορές δικαιωμάτων άνθρακα. «Πρόκειται, λοιπόν, για μια σημαντική μετατόπιση πολιτικής για την ΕΕ, ώστε να προστατεύσει τη δική της βιομηχανία, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιεί την ιδέα της τιμολόγησης του άνθρακα προς τρίτες χώρες».

Η κινεζική αγορά άνθρακα

Η Κίνα, στην πραγματικότητα, διαθέτει δική της αγορά άνθρακα, την οποία έχει από το 2021, και είναι η μεγαλύτερη αγορά άνθρακα όσον αφορά τον όγκο των εκπομπών που καλύπτει. Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το oilprice.com, στην περίπτωση της Κίνας, δεν πρόκειται για την προώθηση της ιδέας των αγορών άνθρακα σε τρίτες χώρες· πρόκειται για την ανταγωνιστικότητα. Και η Κίνα δεν είναι ευχαριστημένη, με το γεγονός ότι με την εφαρμογή του CBAM θα υπονομευθεί η ανταγωνιστικότητά της.

Με απλά λόγια, ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα επιβάλλει τιμή στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που παράγονται κατά την παραγωγή ενός αγαθού, όπως το τσιμέντο ή ο χάλυβας. Η τιμή βασίζεται σε υπολογισμούς των εκπομπών των αντίστοιχων βιομηχανιών στις χώρες που εξάγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο μηχανισμός ορίζει μια λεγόμενη προεπιλεγμένη τιμή εκπομπών για την παραγωγή ενός συγκεκριμένου αγαθού, καθώς και δείκτες αναφοράς εκπομπών, που θα χρησιμοποιούνται συνδυαστικά με τρόπο που προς το παρόν δεν είναι σαφής, αλλά ορισμένοι υποστηρίζουν ότι στην πράξη ωφελεί την Κίνα.

Οι ανησυχίες της βιομηχανίας

Σε άρθρο του στο τέλος περασμένου έτους, το Politico ανέδειξε αυτές τις ανησυχίες, επικαλούμενο στελέχη της βιομηχανίας που δήλωσαν ότι οι προεπιλεγμένες τιμές εκπομπών για ορισμένες χώρες που εξάγουν στην ΕΕ είχαν τεθεί υπερβολικά χαμηλά για να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, συμπεριλαμβανομένης και μέρους της παραγωγής χάλυβα στην Κίνα, η οποία, σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, αποδείχθηκε ότι έχει χαμηλότερες εκπομπές από την παραγωγή χάλυβα στην ΕΕ.

«Οι ασυνέπειες στα στοιχεία των προεπιλεγμένων τιμών και των δεικτών αναφοράς θα αποδυνάμωναν το κίνητρο για καθαρότερες παραγωγικές διαδικασίες και θα επέτρεπαν σε εισαγωγές υψηλών εκπομπών να εισέλθουν στην αγορά της ΕΕ με ανεπαρκές κόστος άνθρακα», δήλωσε εκπρόσωπος της βιομηχανίας στο Politico. «Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα CBAM που όχι μόνο θα είναι σημαντικά λιγότερο αποτελεσματικός, αλλά πιθανότατα και αντιπαραγωγικός».

Ο ινδικός χάλυβας

Στο μεταξύ, οι εισαγωγές ινδικού χάλυβα πρόκειται να μειωθούν δραστικά, καθώς οι Ινδοί παραγωγοί χάλυβα φαίνεται να μην έχουν συμπεριληφθεί στις «ασυνέπειες». Η Ινδία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός χάλυβα στον κόσμο μετά την Κίνα και εξάγει έως και το 66% της παραγωγής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτό πρόκειται να μειωθεί απότομα τον επόμενο χρόνο, επειδή η παραγωγή χάλυβα στην Ινδία γίνεται σε υψικαμίνους που τροφοδοτούνται με άνθρακα, κάτι που είναι ασύμβατο με τα σχέδια μείωσης εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δημοσίευμα του Reuters σημειώνει ότι τα χαλυβουργεία θα μπορούσαν να στραφούν σε ηλεκτρικούς κλιβάνους, οι οποίοι έχουν χαμηλότερο αποτύπωμα εκπομπών, αλλά μια τέτοια μετάβαση θα απαιτούσε χρόνο και χρήμα.

«Οι περισσότερες εταιρείες ακόμη προσπαθούν να βρουν έναν τρόπο να αντιμετωπίσουν τνο CBAM», δήλωσε ένας αναλυτής στο Reuters. 

«Βραχυπρόθεσμα, αναμένεται να επιβραδύνει τις εξαγωγές της Ινδίας προς την ΕΕ», πρόσθεσε επίσης ο Ravi Sodah από την Elara Capital.

Περιορισμός στις εξαγωγές

Έτσι, δύο από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς βιομηχανικών αγαθών στον κόσμο, και βασικοί προμηθευτές ειδικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδιάζουν να απαντήσουν στον CBAM περιορίζοντας, τουλάχιστον στη μία περίπτωση, τις εξαγωγές. Αυτό σίγουρα θα «καθαρίσει» την αγορά για τους Ευρωπαίους παραγωγούς, αλλά δεν θα είναι ευχάριστη εξέλιξη για τους καταναλωτές αυτών των αγαθών, οι οποίοι θα επωμιστούν το κόστος για κάτι που ουσιαστικά αποτελεί παρέμβαση στην αγορά εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης — και μάλιστα μια προστατευτική παρέμβαση. Ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι ευχαριστημένες, και εκτιμάται ότι σύντομα θα κάνουν γνωστή τη δυσαρέσκειά τους.

Η μεταβατική περίοδος

Σημειώνεται ότι το 2023 είχε ξεκινήσει μια μεταβατική περίοδος καταγραφής και υποβολής αναφορών για τις εκπομπές που συνδέονται με εισαγόμενα αγαθά, όπως σίδηρος-χάλυβας, αλουμίνιο, τσιμέντο, λιπάσματα, ηλεκτρισμός και υδρογόνο. 

Βασικές αλλαγές που τέθηκαν σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026:

Οικονομική επιβάρυνση των εισαγωγών

Οι εισαγωγείς καλούνται να καταβάλουν μια τιμή άνθρακα για τις εκπομπές που ενσωματώνονται στα προϊόντα τους, εξισώνοντας το κόστος με αυτό που επιβάλλεται στις ευρωπαϊκές εταιρείες μέσω του EU ETS. 

Απλούστευση και εξαιρέσεις για μικρούς εισαγωγείς

Νέα νομοθεσία που εγκρίθηκε το 2025 εισάγει ένα “de minimis” όριο εισαγωγών 50 τόνων το χρόνο: εισαγωγείς που δεν υπερβαίνουν αυτό το όριο εξαιρούνται από τις υποχρεώσεις του CBAM, περιορίζοντας το διοικητικό βάρος για μικρές επιχειρήσεις και άτομα. Περίπου το 90% των εισαγωγέων απαλλάσσεται χάρη σε αυτή την αλλαγή, ενώ τουλάχιστον το 99% των συνολικών εκπομπών που καλύπτονται από τον CBAM παραμένει υπό τον μηχανισμό. 

Αντιμετώπιση παραβιάσεων και διεύρυνση της εμβέλειας

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται για να κλείσει κενά και να αντιμετωπίσει περιπτώσεις παράκαμψης του μηχανισμού. Αυτό περιλαμβάνει εξουσίες για την αντιμετώπιση ανακριβών δηλώσεων εκπομπών και ενδεχόμενη εφαρμογή τυπικών (default) τιμών σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα. Επιπλέον, συζητούνται προτάσεις για διεύρυνση της εμβέλειας σε προϊόντα downstream που έχουν υψηλή ένταση χρήσης άνθρακα (π.χ. ηλεκτρικές συσκευές με υψηλή περιεκτικότητα σε ατσάλι/αλουμίνιο).

Πηγή: https://energypress.gr/