Ναταλία Κοντώση
Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ενίσχυση, θωράκιση και διαφοποροποίηση των ενεργειακών αγορών. Τον περασμένο μήνα, μετά από μακρές διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ανακοίνωσαν τον οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου έως το τέλος του 2026 και για την επιβολή πλήρους απαγόρευσης του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών έως το φθινόπωρο του 2027. Αποστασιοποιούμενοι από τη Ρωσική Ομοσπονδία, οι ηγέτες της ΕΕ υποστηρίζουν ότι μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη ενεργειακή ανεξαρτησία και να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια σε ολόκληρη την ήπειρο.
«Τα καταφέραμε: Η Ευρώπη κλείνει τις στρόφιγγες στο ρωσικό φυσικό αέριο, για πάντα», έγραψε χαρακτηριστικά ο Επίτροπος της ΕΕ για την Ενέργεια και τη Στέγαση, Νταν Γιόργκενσεν, σε ανάρτησή του στον λογαριασμό του X. «Επιλέξαμε την ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία για την Ευρώπη».
Η απεξάρτηση από τη Ρωσία
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Forbes, εδώ και χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες σε όλη την Ευρώπη επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Πριν από την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, το ρωσικό φυσικό αέριο αντιπροσώπευε σχεδόν το ήμισυ των εισαγωγών ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ΕΕ δαπάνησε 99 δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ρωσικής ενέργειας το 2021. Στη συνέχεια, όταν ξεκίνησε η στρατιωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δήλωσαν ότι θα απαγόρευαν τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας.
«Από τότε που η Ρωσική Ομοσπονδία ξεκίνησε την πλήρη εισβολή της στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σημειώσει εντυπωσιακά γρήγορα βήματα για να μειώσει δραστικά την εξάρτησή της από τους ρωσικούς πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου», δήλωσε στο Forbes ο Δρ. Benjamin L. Schmitt, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Ενεργειακής Πολιτικής Kleinman του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια και στο Perry World House. «Παρόλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι στιγμής δεν έχει επιτύχει τον απώτερο στόχο της να λάβει μέτρα για να τερματίσει πλήρως την εισαγωγή ρωσικών ενεργειακών πόρων -ιδίως φυσικού αερίου-, το οποίο το Κρεμλίνο του Πούτιν έχει χρησιμοποιήσει ειδικά ως όπλο για να υπονομεύσει την δημοκρατική ανθεκτικότητα και την εθνική ασφάλεια των κρατών μελών της ΕΕ για σχεδόν δύο δεκαετίες».
Τον Ιούνιο του 2022, η ΕΕ απαγόρευσε την «αγορά, εισαγωγή και μεταφορά αργού πετρελαίου και ορισμένων προϊόντων πετρελαίου που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης από τη Ρωσία». Στη συνέχεια, επιβλήθηκαν ανώτατα όρια τιμών στο ρωσικό αργό πετρέλαιο και πετρέλαιο. Τα πετρελαϊκά προϊόντα από τη Ρωσία προς την ΕΕ απαγορεύτηκαν επίσης τον Φεβρουάριο του 2023.
Οι απαγορεύσεις
Ωστόσο, η επιβολή αυτών των απαγορεύσεων στην ρωσική ενέργεια ήταν δύσκολη. Παρά την προσπάθειά της να σταματήσει τις εισαγωγές αργού πετρελαίου από τη Ρωσία από τον Ιούνιο του 2022, αρκετές χώρες της ΕΕ συνέχισαν να βασίζονται στη ρωσική ενέργεια. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε το Al Jazeera τον Οκτώβριο του 2025, η Ουγγαρία και η Σλοβακία είναι οι κορυφαίοι Ευρωπαίοι αγοραστές ρωσικού αργού πετρελαίου. Εν τω μεταξύ, το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ολλανδία είναι οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς LNG από τη Ρωσία στην Ευρώπη. Αυτές οι συναλλαγές απέφεραν έσοδα δισεκατομμυρίων ευρώ για τη Ρωσική Ομοσπονδία από τις πωλήσεις ενέργειας.
Αυτό -σύμφωνα με το Forbes- βοήθησε στην τόνωση της ρωσικής οικονομίας, ακόμη και την ώρα που διεθνής επέβαλε κυρώσεις σε Ρώσους αξιωματούχους, ολιγάρχες και επιχειρήσεις λόγω της εμπλοκής τους στη συνεχιζόμενη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι πωλήσεις ενέργειας έχουν επίσης βοηθήσει τη Ρωσική Ομοσπονδία να αγοράσει όπλα και εξοπλισμό που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η πρόοδος
Παρά τις προκλήσεις αυτές, η ΕΕ έχει σημειώσει κάποια πρόοδο στη μείωση της εξάρτησής της από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας. Σε άρθρο του τον περασμένο Αύγουστο, το Reuters ανέφερε ότι οι εισαγωγές ρωσικού αργού πετρελαίου από την ΕΕ μειώθηκαν στο 2% το 2025 από 29% το 2021. Ομοίως, οι εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία μειώθηκαν στο 17% το 2025 από 45% το 2021.
Καθώς όμως η ΕΕ μειώνει την κατανάλωση ρωσικού LNG, φυσικού αερίου και πετρελαίου, έχει προκύψει ένα νέο ερώτημα. Πώς αντισταθμίζουν οι Ευρωπαίοι τη μείωση των ρωσικών εισαγωγών ενέργειας;
Η Ευρώπη διευρύνει το ενεργειακό δίκτυο εισαγωγών
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει τα τελευταία χρόνια το δίκτυο ενεργειακών της εισαγωγών, επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία και να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια. Σύμφωνα με έκθεση της ΕΕ για το εμπόριο και την οικονομική ασφάλεια, η Ένωση αποτελεί πλέον τον «μεγαλύτερο αγοραστή φυσικού αερίου και πετρελαίου των Ηνωμένων Πολιτειών».
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, το διατλαντικό ενεργειακό εμπόριο έχει εξελιχθεί σε βασικό πυλώνα της ενεργειακής ασφάλειας Ευρώπης και ΗΠΑ, καλύπτοντας το κενό που δημιουργήθηκε μετά τη σταδιακή απομάκρυνση της ΕΕ από τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες.
Η συμφωνία-μαμούθ με τις Ηνωμένες Πολιτείες
Τον Ιούλιο του 2025, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διαπραγματεύτηκε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αγορά αμερικανικής ενέργειας ύψους 750 δισ. δολαρίων σε βάθος τριετίας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν τη συμφωνία κρίσιμη, καθώς το αμερικανικό LNG είναι οικονομικά πιο προσιτό σε σύγκριση με το ρωσικό. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για την πλήρη κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού LNG έως το τέλος του 2026.
Σήμερα, οι εξαγωγές LNG από τις ΗΠΑ καλύπτουν περισσότερο από το 50% των συνολικών εισαγωγών LNG της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθιστώντας τη συνεργασία αμοιβαία επωφελή.
Οι προϋποθέσεις για τη βιωσιμότητα της συνεργασίας
Εκτιμάται ότι το 57% του LNG που κατανάλωσε η Ευρώπη το 2025 προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες — ποσότητα τριπλάσια από τις ρωσικές εξαγωγές LNG. Παράλληλα, η αμερικανική εξαγωγική δυναμικότητα αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί την επόμενη πενταετία.
Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίηση αυτής της δυναμικής προϋποθέτει πολιτική σταθερότητα, έγκαιρη ολοκλήρωση ενεργειακών υποδομών και βαθύτερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. Παράλληλα, οι μελλοντικές προμήθειες συνδέονται με τη ρυθμιστική εναρμόνιση της ΕΕ σε ζητήματα εκπομπών μεθανίου, του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα και της Οδηγίας για τη Δέουσα Επιμέλεια των Επιχειρήσεων.
Προσεκτική διαφοροποίηση για αποφυγή νέας εξάρτησης
Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν βασικό ενεργειακό εταίρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφεύγει να καταστεί υπερβολικά εξαρτημένη από μία μόνο χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει ενισχύσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Νορβηγία και την Αλγερία, που συγκαταλέγονται πλέον στους κορυφαίους προμηθευτές της από το 2024, αλλά και από το Ηνωμένο Βασίλειο, το Κατάρ και το Αζερμπαϊτζάν, ενισχύοντας περαιτέρω τη γεωγραφική διασπορά των ενεργειακών πηγών της Ευρώπης.
Το ενδεχόμενο επιστροφής της Βενεζουέλας
Το 2024, περίπου το 70% των εισαγωγών της ΕΕ από τη Βενεζουέλα αφορούσε πετρέλαιο, ωστόσο το 2025 οι ενεργειακές εισαγωγές από τη χώρα μειώθηκαν. Με τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στη Βενεζουέλα, δεν αποκλείεται να αυξηθούν εκ νέου οι εξαγωγές αργού πετρελαίου προς την Ευρώπη.
Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι είναι ακόμη πρόωρο να εκτιμηθεί η πολιτική και οικονομική σταθερότητα της χώρας σε βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Οι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε νέες επενδύσεις, γεγονός που καθιστά απίθανο τον άμεσο ρόλο της Βενεζουέλας στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.
Στροφή στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Παράλληλα με την ενίσχυση των εισαγωγών LNG, φυσικού αερίου και πετρελαίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει συστηματικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα κράτη-μέλη έχουν αναπτύξει εκτεταμένα δίκτυα αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, μειώνοντας το ενεργειακό αποτύπωμα της Ευρώπης και δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας.
Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος REPowerEU, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής και εθνικής ασφάλειας. Παράλληλα, εξετάζεται και η ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνική χρήση, ως συμπληρωματική ενεργειακή επιλογή.
Στόχος το τέλος του ρωσικού LNG έως το 2026
Η πλήρης απεξάρτηση από το ρωσικό LNG έως το τέλος του 2026 αποτελεί φιλόδοξο στόχο. Ωστόσο, οι κινήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2022 και μετά δείχνουν ότι η μετάβαση από μία και μόνο πηγή προμήθειας σε ένα πολυδιάστατο ενεργειακό μοντέλο βρίσκεται σε εξέλιξη.
Πηγή: https://energypress.gr/