Ναταλία Κοντώση
Το 2025 δεν ήταν μια «κανονική» χρονιά για την ευρωπαϊκή ενέργεια. Ήταν μια χρονιά που δοκίμασε αντοχές, αποκάλυψε αδυναμίες και επιτάχυνε αποφάσεις που μέχρι πρότινος αναβάλλονταν. Από τον Βορρά έως τη Μεσόγειο, τα ενεργειακά συστήματα βρέθηκαν αντιμέτωπα με την ίδια πρόκληση: πώς διαχειρίζεσαι τη μετάβαση χωρίς να τινάξεις στον αέρα την ασφάλεια εφοδιασμού και τη λειτουργία των αγορών. Οι αναλυτές του Montel News παραθέτουν πέντε γεγονότα που ξεχώρισαν – όχι μόνο για το μέγεθός τους, αλλά για τα μαθήματα που άφησαν πίσω.
1. Σκανδιναβία: το δύσκολο στοίχημα της εξισορρόπησης
Από τον Μάρτιο, οι σκανδιναβικές χώρες ξαναέγραψαν τους κανόνες της αγοράς εφεδρειών. Η μετάβαση στο αυτοματοποιημένο σύστημα ενεργοποίησης της χειροκίνητης εφεδρείας αποκατάστασης συχνότητας (mFRR) σήμανε το τέλος μιας διαδικασίας δεκαετιών που βασιζόταν στην ανθρώπινη παρέμβαση. Ήταν ένα αναγκαίο βήμα, καθώς οι ΑΠΕ αυξάνονται και οι αγορές περνούν σε εκκαθάριση ανά 15 λεπτά, αλλά και προϋπόθεση για τη συμμετοχή στη πανευρωπαϊκή πλατφόρμα Mari.
Το μέγεθος του εγχειρήματος είναι εντυπωσιακό: μόνο τον Σεπτέμβριο, οι όγκοι mFRR στη Σκανδιναβία έφτασαν τις 630 GWh, σχεδόν όσο το άθροισμα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Γι’ αυτό και η εφαρμογή δεν κύλησε ομαλά. Η αυτοματοποίηση συνοδεύτηκε από έντονες διακυμάνσεις τιμών, αναγκάζοντας ορισμένους διαχειριστές συστημάτων να παρέμβουν και άλλους να κρατήσουν αποστάσεις. Εθνικές «διορθώσεις» – από νεκρές ζώνες ισχύος στη Δανία και τη Φινλανδία μέχρι μειώσεις ζήτησης στη Σουηδία – μείωσαν τη βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα, αλλά υπονόμευσαν την ενιαία λογική της αγοράς.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: χωρίς εναρμόνιση κανόνων, κοινά δεδομένα και συντονισμένες δοκιμές, η αυτοματοποίηση μπορεί να γίνει εξαγωγέας αστάθειας αντί για εργαλείο ασφάλειας.
2. Το 15λεπτο trading και οι πρώτες εκπλήξεις
Η μετάβαση στη 15λεπτη διαπραγμάτευση στην αγορά επόμενης ημέρας άλλαξε τον ρυθμό της αγοράς περισσότερο απ’ όσο πολλοί περίμεναν. Το γνώριμο μοτίβο τιμών παρέμεινε, αλλά πλέον λειτουργεί μέσα σε ένα νέο πλέγμα κινήτρων. Η ρευστότητα μετακινήθηκε άνισα, οι ενδοημερήσιες αγορές αναδιατάχθηκαν και τα spreads μέσα στην ίδια ώρα οξύνθηκαν.
Για τις μπαταρίες μικρής διάρκειας, αυτή η εξέλιξη ήταν θετική: το ενδοωριαίο arbitrage άρχισε να συμβάλλει ουσιαστικά στα έσοδα. Την ίδια στιγμή, όμως, η σύγκλιση τιμών μεταξύ χωρών αποδυναμώθηκε εκεί όπου οι διασυνδέσεις παρέμειναν ωριαίες, εκθέτοντας τοπικές αγορές σε πιο απότομες ελλείψεις και ακραίες τιμές. Οι ανισορροπίες μειώθηκαν σε ορισμένες περιοχές, αλλά νέες μορφές μεταβλητότητας και αρνητικών τιμών έκαναν την εμφάνισή τους.
Η αγορά ωριμάζει, αλλά απαιτεί καλύτερα δεδομένα, ταχύτερη κατανομή διασυνδέσεων και λεπτή ρύθμιση για να αποφευχθούν ανεπιθύμητα σοκ.
3. 28 Απριλίου: όταν η Ιβηρική βυθίστηκε στο σκοτάδι
Η 28η Απριλίου χαράχτηκε στη μνήμη της ευρωπαϊκής ενεργειακής κοινότητας. Μέσα σε 12 δευτερόλεπτα, χάθηκαν περίπου 15 GW ισχύος – σχεδόν το 60% της ισπανικής παραγωγής – βυθίζοντας την Ισπανία και την Πορτογαλία στο σκοτάδι. Στις πρώτες ώρες, όλα τα σενάρια ακούστηκαν: κυβερνοεπιθέσεις, ακραία καιρικά φαινόμενα, αστοχίες λογισμικού. Τίποτα από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε.
Οι μεταγενέστερες αναλύσεις έδειξαν ότι τα σημάδια προϋπήρχαν. Υψηλή διείσδυση μη σύγχρονης παραγωγής, περιορισμένα περιθώρια σταθερότητας τάσης και μια αιχμή ηλιακής παραγωγής δημιούργησαν τις συνθήκες για μια αλυσιδωτή κατάρρευση, που ξεκίνησε από τη νότια Ισπανία και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ιβηρική.
Οι λύσεις είναι γνωστές αλλά δύσκολες: αυστηρότερος έλεγχος τάσης, περισσότερες σύγχρονες εφεδρείες, επενδύσεις στα δίκτυα και καλύτερη εκπαίδευση χειριστών. Το blackout υπενθύμισε πόσο εύθραυστο μπορεί να είναι ένα σύστημα σε γρήγορη μετάβαση.
4. Το νορβηγικό πλαφόν
Το νορβηγικό πλαφόν λιανικής τιμής – το περίφημο Norgespris – ήταν από τις πιο πολυσυζητημένες παρεμβάσεις της χρονιάς. Από τον Οκτώβριο, το κράτος εγγυήθηκε ανώτατη τιμή 400 NOK/MWh για τα νοικοκυριά. Πολιτικά, το μέτρο λειτούργησε. Οικονομικά, όμως, έστειλε λάθος σήματα.
Το πλαφόν αμβλύνει τα κίνητρα εξοικονόμησης, ευνοεί δυσανάλογα τα εύπορα νοικοκυριά με ηλεκτρικά αυτοκίνητα και σάουνες και ενδέχεται να αυξήσει τη ζήτηση στις πιο κρίσιμες ώρες. Οι εκτιμήσεις μιλούν για άνοδο κατανάλωσης έως 4% τις ψυχρές ημέρες και επιπλέον φορτίο αιχμής έως 1 GW. Ήδη, το μέτρο βρίσκεται στο μικροσκόπιο των ευρωπαϊκών αρχών για πιθανή παραβίαση κανόνων κρατικών ενισχύσεων.
Το μήνυμα για το μέλλον είναι ξεκάθαρο: προστασία των καταναλωτών, ναι – αλλά στοχευμένα, με έμφαση στην αποδοτικότητα, την αποθήκευση και τα τιμολόγια χρήσης, όχι με οριζόντιες εγγυήσεις που θολώνουν τα σήματα της αγοράς.
5. Ανάσα για τη βιομηχανία, με δύο διαφορετικές συνταγές
Η πίεση των υψηλών τιμών ηλεκτρισμού στη βαριά βιομηχανία οδήγησε Γερμανία και Ιταλία σε φιλόδοξες αλλά διαφορετικές παρεμβάσεις. Η Γερμανία επέλεξε τη βραχυπρόθεσμη σταθεροποίηση: επιδοτούμενες τιμές για να κερδηθεί χρόνος έως ότου οι διαρθρωτικές αλλαγές – περισσότερες ΑΠΕ, ισχυρότερα δίκτυα, μεταρρυθμίσεις αγοράς – μειώσουν μόνιμα το κόστος.
Η Ιταλία ακολούθησε άλλη διαδρομή. Μέσω του σχήματος Energy Release, συνέδεσε την έκπτωση στην τιμή με δεσμεύσεις για χρηματοδότηση και κατασκευή νέας ανανεώσιμης ισχύος. Δηλαδή, χρησιμοποίησε την τιμολογιακή πολιτική ως μοχλό επενδύσεων.
Και οι δύο χώρες επιδιώκουν το ίδιο αποτέλεσμα: ανταγωνιστική βιομηχανία σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών. Το ποια στρατηγική θα αποδειχθεί πιο αποτελεσματική – το «μαξιλάρι» ή το «αντάλλαγμα» – μένει να φανεί
Πηγή: https://energypress.gr/